Әлемдік орталық банктердың қаржы сегментіне айланысты ұстанымы жұмсарып жатқанда, Қазақсстан гайканы қатты бұрап жіберді: Сарапшылар мұны ағымға қарсы жүру бағытын таңдап алды деп түсіндіреді. Астана қызып кеткен экономикадағы баға қысымын агрессивті түрде тоқтату жолын таңдады.
Экономикада қызып кету белгілері барын Халықаралық валюта қоры да айтқан болатын. Қор ұсынған мәліметтерде 2025 жылы Қазақстанның ЖІӨ өсімін 6% -дан жоғары деңгейде болжайды, оның драйверлері күшті ішкі сұраныс пен мұнай секторы болып табылатыны айтылған.
«Алтын» қолдау
Қазақстанның валюта нарығы қазір тартымды.
- BEER JP Morgan моделіне сәйкес теңге 5,9% -ға жете бағаланбаған. Бағамды маусымдық фактор және стерильдеудің жаңа тетігі қолдайды:
- ҚҰБ резервтерден долларды жергілікті өндірушілерден алтын сатып алу көлеміне айнала сатады (сату болжамы — $7 млрд дейін).
- Бұл сыртқы күйзелістерді демпферлеу арқылы валютаның тұрақты ұсынысын жасайды.
Монетарлық бекініс: инфляциялық «зәкір»
Қазіргі сәт логикасы дивергенцияға негізделеді.
- Ұлттық банк артық өтімділікті сіңіру үшін банктер үшін резервтік талаптарды арттыра отырып, шарттарды қатайтуда.
- Бұл өте маңызды, себебі инфляциялық күтулер жоғары болып қалып отыр.
ХВҚ-ның жаңартылған деректеріне сәйкес, Қазақстанда инфляцияның әзірге беті қатты.
- 2025 жылдың соңына қарай шамамен 13%.
- 2026 жылы шамамен 11%
- Бұл ҚР ҰБ меншікті таргеттерінен жоғары,
- бірақ дәл осындай сценарий ұзын облигацияларды сатып алуды стратегиялық дұрыстығын дәледеп тұр.
- Ағымдағы 18% ставка нақты кірістілік бойынша беріктіктің едәуір қорын береді, ал болашақта инфляцияның баяулауы (ХВҚ орта мерзімді перспективада 5% -ға дейін күтеді) облигациялар денесінің жоғары бағалануына алып келеді.
Инвестициялық кейс бюджет саясатындағы іргелі өзгерістермен бекітіледі. Үкімет 2026 жылы бюджет тапшылығын ЖІӨ-нің 1,4% -ға дейін қысқартуды жоспарлап, қатаң үнемдеуге көшу туралы мәлімдейді.
Сарапшы Эльдар Шамсуддиновтың айтуынша. ХВҚ істерге байсалды қарауға шақырады: ағымдағы фискалдық позиция жұмсақ деп бағаланады. Қордың есебі бойынша, бюджеттің мұнай емес тапшылығы Ұлттық қордан бөлінетін трансферттермен қорғалатын ЖІӨ-нің 8% -нан асуы шиеленіс туғызады:
«Астананың фискалдық шоғырландыруға байланысты жоспарлары бюджет шығыстарының инерциясына тап болады. Дегенмен, «фискалдық диетаны» ішінара іске асырудың өзі Орталық банктің жұмысын жеңілдетіп, мөлшерлемелерді шектен тыс деңгейде мәңгі ұстап тұру қажеттігін төмендетеді», — дейді сарапшы.
Алдағы үш жылдың бізге қиын болатынын сарапшы Расул Рысмамбетов те айтады.
«Бізге субсидияларды төмендету, инвестициялық тартымды болу үшін нарықтық бағаларды азайту қажет», — деп жазды Рысмамбетов өзінің Telegram-каналында.
Тиімсіз субсидияларды жалғастыру бюджет пен Ұлттық қордағы ақшаның аяқталуына алып келеді.
«Фискалдық импульс (яғни мемлекеттік шығыстар) және ақша массасының кеңеюі (жоғары мөлшерлеме арқылы) номиналды сандарды қолдайды, бірақ сонымен бірге инфляциялық қысымды күшейтеді. Бағаның өсуі мен теңгенің әлсіреуін тежеу үшін «кез келген бағасыз» мақсатқа жетудің қаншалықты шынайы екендігі туралы пікірталас бастаудың маңызы бар шығар. Бұл ретте инфрақұрылымға мемлекеттік инвестициялардың жоғары қарқынын қалдыруға болады, себебі екі есе өсусіз өмір сүруге болады, бірақ қыста ЖЭО-сыз өмір сүруге болмайды. Мен «бөлмедегі піл» туралы ғана айтып отырмын, яғни көптеген ойыншылармен талқыладым және оны кофеханада сыбырлап күмәнданудан гөрі дауыстап айтқаным дұрыс», — деп қосты сарапшы.
Сонымен қатар, ол атап өткендей, Қазақстан шикізаттық инвестициялық циклдің соңында тұр. Бұл дегеніміз бұрғылауға болатындардың барлығын бұрғылап жатқанымызды білдіреді. Демек, бізді тек тікелей шетелдік инвестициялардың төмендеуі ғана күтіп тұр. Себебі инвесторлар таза ақша табу саясатын қолдайды. Оның пікірінше, «енді қарапайымдырақ, бірақ әлемнің дамыған экономикасы бар бөлмеге кіру керек. Басқаша айтқанда әлем, экономиканы бір тарының қауызына сыйдырып жіберді.
«Басқаша айтқанда, сандарды емес, экономиканың тұрақтылығын талқылайтын кез келді. Қазақстанға шикізаттық емес, өнеркәсіптік жаңа инвестициялық цикл қажет. Алдағы үш жыл қиын болады, бірақ инвестиция тартуға болады. Бұл жерде кешігу әділ әңгімеге қарағанда қауіпті», — деп есептейді Рысмамбетов.
