E-commerce халықтың кең тобының күнделікті өмірімен интеграциялануды тереңдетті.
Retail TouchPoints, Visa және Mastercard-да жарияланған зерттеу деректеріне сәйкес, осы кезеңде олардың карталарын ұстаушылардың шығыстары шамамен 4% -ға өскені туралы хабарлады. Бұл ретте, алдыңғы жылдардағыдай электрондық коммерцияның өсуі 2,9% (Mastercard) және 2,8 (Visa) ұлғайып, кәдімгі дүкендердегі (+ 7,4% Mastercard және + 7,8% Visa) сауда айналымын шаң қаптырды.
Бұл процестер, сарапшылардың айтуынша, цифрлық трансформациясын көрсетеді. электрондық коммерцияның өсуі жаңа технологияларды дамытуды ынталандырады .
Бұл өз кезегінде клиенттердің адалдығын арттырады және нарықты қамтуды кеңейтеді. Сонымен қатар, дәстүрлі дүкендер бәсекеге қабілеттілікті сақтау үшін онлайн және офлайн-тәжірибені интеграциялау арқылы бейімделеді.
McKinsey сарапшыларының пікірінше, жаһандық электрондық коммерция нарығы алдағы бес жылда жылына орта есеппен 10-12% өседі. Бұл цифрлық арналарға инвестициялауға дайын брендтер мен ритейлерлер үшін елеулі мүмкіндіктер жасайды.
Қазақстанда 2025 жылдың қорытындысы бойынша бөлшек электрондық сауда нарығының көлемі 4 трлн теңгеге (шамамен $8 млрд) жақындады. Әлемдік e-commerce нарығы орта есеппен 7-10% -ға өскен кезде, қазақстандық сегмент номиналды мәнде 25-30% деңгейінде өсім көрсетті.
Онлайн-сату Қазақстанның барлық бөлшек сауда айналымының 15% -дан астамын алып отыр. Салыстыру үшін, осыдан бірнеше жыл бұрын бұл көрсеткіш 5% -дан аспаған болатын. Транзакциялар саны екі есеге дерлік өсті (80-87%-ға), бұл онлайн-сатып алулар бір реттік емес, күнделікті әдетке айналғанын көрсетеді.
Кедергілер
Биыл ЕАЭО Кеден кодексіне сыртқы электрондық сауда бойынша өзгерістер енгізу туралы хаттама күшіне енеді. Одақ заңнамасына сәйкес, аталған хаттама Еуразиялық экономикалық комиссия (ЕЭК), ЕАЭО-ның ұлттықтан жоғары органы оның күшіне енуі үшін қажетті мемлекетішілік рәсімдерді мүше мемлекеттердің орындағаны туралы соңғы жазбаша хабарламаны алған күннен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Қырғызстан мен Арменияны мысалға алып, бұл құжатты ратификациялауда шамадан тыс асықпауы керек
Бұл сарапшылардың пікірі.
Олардың пайымдауынша, бұл құжат қатардағы қазақстандықтардың күнделікті қажеттіліктеріне нұқсан келтіретін протекционистік байламдарды таңатын Мәскеудің мүдделерін лоббилеу құралы сияқты көрінеді.
Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, Қазақстан Республикасы хаттаманы ратификациялау рәсімін алғашқылардың бірі болып — 2025 жылдың қазан айының басында аяқтады.
Қазақстан одақтың аталған хаттамасын ратификациялауға асыққанымен, ЕАЭО өз кезегінде оны қазақстандықтардың орындауын жеңілдететін құжаттарды қабылдауды баяулатады. Мемлекеттік кірістер органдарының мәліметінше, жаңа кедендік реттеу жеке тұлғалар шетелдік интернет-алаңдардан, яғни ЕАЭО-ға кірмейтін мемлекеттердің онлайн-дүкендерінен сатып алған тауарларға ғана қатысты. Мысалы, оларға Қытайдан, Америкадан, Еуропалық одақ елдерінен және басқа мемлекеттерден тапсырыстар мен сәлемдемелер жатады. Осылайша Ресей өз базарларының мүддесін ілгерілетіп, қазақстандықтарды, ресейліктерді, қырғызстандықтарды, белорустар мен армяндарды олардан ғана тауар сатып алуға итермелейді. МКК түсініктемесінде көрсетілгендей, егер сатып алулар мен тапсырыстар Wildberries және Ozon сияқты ЕАЭО елдерінің интернет-алаңдарында жасалса, онда оларға жаңа шектеулер қолданылмайды.
Жаңа ережелердің «жаңалығы» неде?
Қазіргі уақытта қазақстандықтар Amazon, Alibaba, 1688, Taobao, Tmall, Pinduoduo, Poizon және басқа да шетелдік онлайн сауда алаңдарында сатып алатын тауарлар «халықаралық почта жөнелтілімдерімен жіберілетін және тасымалдаушы жеткізетін жеке пайдалануға арналған тауарлар» ретінде жіктеледі. Егер сіз бұл тауарларды үйде тұтынып, сатпасаңыз, онда салық төлеудің қажеті жоқ.
Бірақ мұндай жағдай Ресейге ұнамады — сол себепті ресейлік базарлар өздерінің қытайлық және американдық бәсекелестерінің пайдасына позицияларын жоғалтуда. Сондықтан Мәскеу ойын ережелерін өзгертіп, ЕАЭО-ны пайдалана отырып, жағдайды өз пайдасына шешті.
Қолданыстағы (ескі) ережелерге сәйкес, егер жеке пайдалануға арналған тауарлардың құны 200 еуро шегінен асатын болса, онда азаматтар бажды 15% бірыңғай мөлшерлеме бойынша (баждың өзін де, ҚҚС-ты да қамтиды) құн нормасынан асатын сомаға ғана, бірақ салмақ нормасынан асатын бөлігінде 1 кг салмақ үшін кемінде 2 еуро төлейді.Басқаша айтқанда, бүгінде мұндай тауарлар үшін, бір жағынан, құндық бажсыз шек, екінші жағынан — салмақ шегі 31 килограмнан аспайды.
Жаңа ережелердің қолданыстағылардан тағы бір айырмашылығы
қазіргі ережелердің тек 200 евродан асатын сомаға ғана кедендік баж салығын төлеуді талап ететіндігінде. Жаңа кедендік шектеулерге сәйкес, құны 200 евродан асатын тауарлардың барлық құнына салық салынады. Бұл Қазақстан халқы кеңінен тұтынатын азық-түлік емес тауарлар бағасының одан әрі күрт өсуіне алып келуі мүмкін.
Қаржы министрінің 2025 жылғы 11 қарашадағы № 690 бұйрығымен жеке тұлғалардың тауарларды Еуразиялық одаққа мүше елдерден әкелуіне жаңа шек қойылғанын айта кеткен жөн. Бұл құжат 2026 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Осы бұйрықпен Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына кәсіпкерлік қызмет мақсатында импортталатын жеке тұлғаларға тауарларды, оның ішінде акцизделетін тауарларды жатқызу критерийлері, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына тауарлардың салық салынатын импортының мөлшерін түзету қағидалары бекітілді.
Жаңа өлшемдерге сәйкес, осы жылдан бастап қазақстандықтар ЕАЭО-ға мүше 4 елден импорттайтын келесі жаңа шектеулерге сәйкес келмейтін тауарлар «кәсіпкерлік қызмет» үшін тауарлар болып танылады, демек, баждар мен салықтарды төлеу талап етіледі.
Сарапшылардың айтуынша, нарық эклектронды коммерция нарығының қандай екенін сезді. Кедершілердің қай жерде екенін ажырата алады. Демек бұл бағыттың нарық заңымен дамуы үшін кедергілер нарық қаңымен енсерілуі керек.
