Әңгіме 2026-2028 жылдарға арналған макроэкономикалық тұрақтандыру және халықтың әл-ауқатын арттыру жөніндегі үкіметтің, Ұлттық банктің және ЖРҚРА бірлескен іс-қимыл бағдарламасы туралы болып отыр. «Құжат қандай факторлардың есебінен 2026 жылы инфляцияның болжамды деңгейі 9-11% диапазонында халықтың нақты табысының өсуі болжанып отырғанын ашпайды. Сондай-ақ қандай жаңа шаралар экономикаға жеке ішкі және шетелдік инвестициялардың жедел өсуіне ықпал ететіні ашылмаған», деп атап өтті Halyk Finance төрағасының кеңесшісі Мұрат Темірханов.
Оның пікірінше, бағдарламада көрсетілген мемлекеттік шаралардың экономиканы әртараптандыру, еңбек өнімділігін арттыру, шикізаттық емес экспортты дамыту, жаңа инвестициялық циклді қалыптастыру және сапалы экономикалық өсімді қамтамасыз ету тұрғысынан бұрын іске асырылғандардан түбегейлі айырмашылығы анық емес.
«Біз бұған дейін атап өткендей, алдыңғы мемлекеттік даму бағдарламалары экономиканың тұрақты және сапалы өсуіне алып келген жоқ», — деп атап өтті ол.
М.Темірхановтың айтуынша, республикалық бюджет елдегі барлық мемлекеттік шығыстарды, инвестициялар мен несиелерді қамтымайды. Ең алдымен, оның айтуынша, бұл «Самұрық-Қазына» және «Бәйтерек» ұлттық холдингтері жүзеге асыратын түрлі мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар мен квазимемлекеттік операцияларға қатысты. Ол бағдарламаның «екінші деңгейлі банктер мен «Бәйтерек» холдингі инвестициялық несиелерді қоса алғанда, нақты секторды несиелендірудің негізгі көздері, сондай-ақ экономиканың өсу нүктелері мен салалардың көшбасшыларын қаржыландырудың негізгі арналары болады» деген тармағына назар аударды.
«Біздің ойымызша, бағдарламада қарастырылған «Бәйтерек» ҰАХ квазимемлекеттік операцияларының айтарлықтай көлемі жақын болашақта бюджеттік шоғырлану мен контрциклдік бюджеттік саясат қағидаттарын сақтауға кедергі келтіреді», — деп мәлімдейді ол.
Сарапшы «Бәйтерек» холдингінің басым салалардағы 8 трлн теңге көлемінде жеңілдікті несиелеу түріндегі тікелей және жанама қолдау шаралары бойынша одан арғы операциялары үкіметтің квази-фискалдық операциялары болып табылатынын, олар бюджеттік шоғырландыру мен контрциклдық бюджеттік саясатты сақтаудың стандартты қағидаттарына қайшы келетінін қосты.
Halyk Finance сарапшыларының пікірінше, бірлескен іс-қимылдың ағымдағы бағдарламасы мен елдің соңғы 15 жылдағы барлық өткен стратегиялық даму бағдарламаларының негізгі қателігі үкіметтің экономиканың сапалық өсуі жөніндегі барлық өткен шараларының неге қажетті нәтижелерге әкелмегеніне сыни талдаудың болмауы болып табылады.
Қазақстан экономикасына мемлекеттің қатысуы шамадан тыс болып табылатыны, ал мемлекеттік жоспарларда мемлекеттің экономикаға теріс қатысуының ауқымы мен тереңдігін бағалау бойынша сенімді және сенімді индикаторлардың болмауы «Қазақстанда мемлекет иелігінен алу және толыққанды нарықтық экономиканы құру бойынша негізгі кедергі» болып табылатыны атап өтілген.
«Елдегі ірі және негізгі компаниялар мемлекет меншігінде. Мемлекет экономиканы басқарудың және ондағы табиғи, қаржылық, еңбек және өзге де ресурстарды бөлудің қол және нарықтық емес (командалық-әкімшілік) әдістерін пайдаланады. Ол банк жүйесі мен қор нарығын алмастыра бастады, экономиканың «басым» салаларында жеңілдікті кредиттер мен басқа да қаржыландыруды ұсына бастады, қаржы ресурстарын нарықтық емес жолмен бөлді», — делінген түсініктемеде.
Сарапшылар бағдарламада мемлекеттің экономикаға қатысуының ауқымы мен салдарын бағалауға мүмкіндік беретін жүйелі талдау мен нақты индикаторлар болмаған жағдайда, осы салада ұсынылып отырған шаралар жеткілікті түрде негізделмеген болып көрінеді деп қорытындылайды.
«Атап айтқанда, құжатта мемлекеттің экономикадағы үлесін қысқартудан жекешелендіру арқылы мемлекеттік компаниялардың қызметін оңтайландыруға назар аударылған. Бұл ретте мемлекеттік сектордың нарықтық тетіктерге және бәсекелестік ортаға теріс әсерін төмендетуге бағытталған шаралардың сипаттамасы жоқ. Сонымен қатар, жыл сайын шамамен 8 трлн теңге деңгейінде бағаланатын мемлекеттік жеңілдікті кредиттеу көлемінің күрт ұлғаюы есебінен мемлекеттің банк жүйесі мен қор нарығының функцияларын алмастыруды едәуір кеңейту көзделіп отыр», — делінген шолуда.
