Премьер-министрдің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваға жолдаған депутаттық сауалында Қазақстанда атақ пен марапаттың заңсыз саудаға айналғанын айтып, бұл құбылыс қоғам үшін аса қауіпті екенін мәлімдеді.
Депутаттың айтуынша, бүгінде түрлі белгісіз қоғамдық ұйымдар медаль, орден мен атақтарды ашық әрі жасырын түрде сатып, оны табыс көзіне айналдырған. «Атаққұмарлық кәдімгі дертке айналып барады. Марапат пен атақ базарда сатылатын сувенир сияқты болып кетті», деді Мақсат Толықбай.
Ол кейбір деректерге сүйене отырып, «Қазақстанның құрметті азаматы», «Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері» және «Ұлт ұстазы» сияқты атақтар 20 мыңнан 100 мың теңгеге дейін сатылатынын айтты.
Толықбайдың сөзінше, мұндай ұйымдар зәулім ғимараттарды жалға алып, ақшасы бар кәсіпкерден бастап мұғалімге дейін сахнаға шығарып, салтанатты түрде марапаттайды.
«Өздері мәз. Бірақ шын мәнінде қандай атақ алғанын өздері де «түсінбейді» деді ол.
Қазақстан медальдар мен ордендерді дайындауға едәуір қаражат жұмсайды
Қазақстанның 2024 жылы мемлекеттік ордендер мен медальдар дайындауға жұмсаған нақты сомасын табу қиын, бірақ мерейтойлық медальдарға жұмсалған жүздеген миллион теңге шығыны ескеріле отырып, марапаттарға жұмсалатын шығынның елеулі екені белгілі (мысалы, 2021 жылғы Тәуелсіздіктің 30 жылдығына 123,9 млн теңге), және «Даңқ» және «Құрмет» ордендерінің бір данасы жүз мыңдаған, тіпті миллиондаған теңге болуы мүмкін, бұл жалпы алғанда ірі готраттарды білдіреді, бірақ нақты 2024 жылы сандар ашылмаған.
• Мерейтойлық медальдар: 2021 жылы Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай медальді дайындауға 123,9 миллион теңге немесе 25000 дананың әрқайсысына шамамен 4956 теңге жұмсалды, бұл жаппай марапаттардың құнын көрсетеді.
• Жоғары дәрежелі ордендер: «Даңқ» (І және ІІ дәрежелі) және «Барыс» (І, ІІ, ІІІ дәрежелі) ордендері қымбат болып табылады, олардың сатып алу құны 2020 жылы бір данасына 1,1 млн теңгеге жетті, ал «Құрмет» — оларды дайындау үшін жылына шамамен 300 млн теңге, бұл жоғары бағаны көрсетеді.
• «Айбын» ордені: «Айбын» орденінің құны дәрежесіне қарай 183 мыңнан 293 мың теңгеге дейін өзгереді.
Осылайша, мемлекеттік наградаларға жалпы шығыстар жоғары болғанымен, 2024 жылғы нақты сома ашық көздерде оңай қол жетімді болған жоқ, бірақ өткен үрдістер мен жекелеген наградалардың жоғары құнына негізделеді.
Қоғамдық ұйымдар дайындаған наградалардың құны:
Қарапайым медальдар мен белгілер (мысалы, спорттық немесе кәсіп үшін) үшін бірнеше жүз теңге немесе рубльдің символикалық сомасынан неғұрлым күрделі, жеке дизайны бар немесе қораптардағы бірнеше мың теңгеге дейін өзгереді. Баға материалға (металл, пластик), дайындау күрделілігіне (лазерлік гравировка, эмаль), лентаның, қорапшаның (қорапшаның) болуына, сондай-ақ санына байланысты.
Баға мысалдары:
• Базалық және спорттық медальдар: бір данасына 450-ден 2500-ге дейін (100-500 рубль).
• Логотипі бар медальдар/кәсіптері бойынша: 3 000 — 5 000,
• Қораптары бар наградалар: 1 600, 2 300, дейін және одан жоғары (қораптың өзі үшін).
• Корпоративтік марапаттар (жеке): 2 500 — ден бірнеше мыңға дейін болуы мүмкін.
• Муляждар/ордендердің көшірмелері: егер сөз мемлекеттік наградалардың көшірмелері туралы болса, 1050 рубльден 2800 рубльге дейін және одан жоғары болуы мүмкін (бірақ бұл толығымен қоғамдық емес).
Бағаға әсер ететін факторлар:
• Материалдар: қорытпалар, пластик, металл, жабын (алтын, күміс, қола).
• Дизайн: күрделілігі, түстер саны (эмаль), логотип жағу.
• Жинақтау: лентаның, қалыптың, қорапшаның, куәліктің болуы.
• Тапсырыс көлемі: таралымы неғұрлым көп болса, бірлік бағасы соғұрлым төмен болады.
Мәжіліс депуаты Ермұрат Бапи әріптесі Мақсат Толықбайдың ұсынысын қолдайтынын айтты. Оның айтуынша атақ құмарлық құмарлық немесе көзге түссем екен еленсем деген ниет ұзақ уақыт біреуге отар болған елдің халқына тән. Бізде бас-аяғы 20 түрлі заңмен шегеленген орден-медалдар бар. Ал кейбір қоғамдық ұйымдардың медалдары, таратып айтқанда шектен шыққандық.
«Мақсат Толықбайдың ұсынысына Үкімет жауап береді деп ойлаймын. Біз бұл мәселені заңмен шектемесек, жағдай асқынып барады. Тіпті кейбір аймақтарда бұл тіпті саудаға аналғаны айтылып жатыр. Жағдай асқына берсе, заңмен белгіленген орден-медалдардың да құны қалмайды» дейді Ермұрат Бапи.
