Қазақстан банктері мен алаяқтардың арасында тікелей ресми байланыс жоқ; банктер қаржы алаяқтығымен белсенді түрде күресуде, антифрод-жүйелерді, биометрияны енгізуде және күдікті транзакцияларды бұғаттауда. Алайда алаяқтар клиенттердің жеке деректерін ұрлау үшін өздерін банк қызметкерлері ретінде көрсете отырып, әлеуметтік инженерияны жиі пайдаланады.
Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің деректері бойынша, антифрод-жүйелердің көмегімен 77 миллионнан астам алаяқтық қоңыраулар абоненттерге жеткенге дейін бұғатталған.
Бұл мәселеге президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында назар аударды. Мемлекет басшысы қазақстандықтар алаяқтық схемалармен жиі бетпе-бет келіп, жеке қаражаттарынан айырылатынын, демек мемлекет азаматтардың алдын алу мен қорғауды жүйелі түрде күшейте түсуі қажеттігін атап өтті.Интернет-алаяқтықпен күрес бойынша тиісті тетікті Бас прокуратура «Антифрод колл-орталық» жобасы шеңберінде әзірлеп жатқанын бас прокурор Берік Асылов хабарлады. «Жобаны банк жүйесімен ықпалдастыру мүмкіндігі қарастырылуда. Қазіргі уақытта бұл Kaspi банкімен пилоттық режимде іске асырылуда, бұл тәуекел тобына жататын (алаяқтық қоңыраулар алған) азаматтарға кредиттер беруден автоматты түрде бас тартуға мүмкіндік береді» — деп хабарлады депутаттық сауалға жауап берген бас прокурор Берік Асылов.
Оның мәліметінше, күн сайын 20 мыңнан астам алаяқтық IP-қоңырау соғылады. «Антифрод колл-орталық» халықаралық IP-трафикті толық ұстап, тексеруге мүмкіндік береді, бұл криминалдық схемалардың уақытылы жолын кесуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, қазақстандықтарға «бұл қоңырау алаяқтан болуы мүмкін, абайлаңыз және кодтарды SMS-ке хабарламаңыз» деген СМС хабарлама жіберіледі.
Болашақта телекоммуникациялық операторлардың бiрыңғай колл-орталығын құру жоспарланып отыр. Ол алаяқтық қоңыраулар туралы хабарламаларды қабылдауды, күдікті қоңырауларды жедел бұғаттауды және ұстауды, оның ішінде абоненттердің жалған нөмірлерін пайдалана отырып қоңырауларды, сондай-ақ тиісті шұғыл шаралар қабылдау үшін ақпарат беруді қамтамасыз ететін болады.
Интернет-алаяқтыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмыс шеңберінде Бас прокуратура 9,4 мың несие шарты бойынша 8,3 млрд теңгенің берешегін өндіріп алуды тоқтатып, 1,6 млрд теңгенің берешегін есептен шығарды.
Сарапшылар жетістіктің негізгі элементі сектораралық өзара іс-қимыл болып табылатынын атап өтті. Банктер, байланыс операторлары және құқық қорғау органдары арасында деректер алмасу, қауіптерді бірлесіп талдау және жедел оқшаулау қорғаныстың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді және халық үшін қауіптерді барынша азайтады.
Профилактикалық жұмысқа да ерекше көңіл бөлінеді
Технологиялық шаралармен қатар түсіндіру қызметі де жүргізілуде: азаматтарға алаяқтықтың типтік схемалары, интернеттегі қауіпсіз мінез-құлық ережелері және жеке қаржылық деректерді қорғау шаралары туралы айтылады.
Осылайша, технологиялық шешімдерді, ведомствоаралық ынтымақтастықты және ақпараттық жұмысты үйлестіретін кешенді жүйе құрылады. Бұл алаяқтық әрекеттерден келген залалды азайтып қана қоймай, азаматтардың елдің қаржы және телекоммуникация институттарына деген сенімін арттырады.
Ұзақ мерзімді перспективада мұндай шараларды енгізу азаматтар алаяқтық схемалардан қорықпай-ақ банктік және телекоммуникациялық сервистерді сенімді пайдалана алатын қауіпсіз цифрлық ортаны қалыптастыруға ықпал етеді.
