Ranking.kz 2BAgency бірлесіп ұйымдастырған Open Talk форматындағы алғашқы Ranking Business Day сарапшылық пікірталас формалды түрде — электрондық коммерцияны дамытуға арналды.
Ашық пікірталаста бәріне мүмкіндік берілді
E-commerce нарығы — шапшаңдыққа және пайдаланушылық тәжірибелерге негізделген серпінді цифрлық экожүйе, ал «мұнай ғасыры» қазбаларды өндіруге ресурстық ірі капитал салымдары мен географиялық байланыстарға сүйенді. Басты айырмашылық
ресурстық база:
Экономикаға әсері: Электрондық коммерция өндіруді ғана емес, ілеспе сервистердің (логистикафинтех) дамуын ынталандырады.
E-commerce көбінесе «жаңа мұнай» деп аталса да, бұл сектор қазіргі заманғы тұтынушылар мен инновацияларға бағытталған цифрлық негіз болып табылады
Нарық көтеріліп жатыр. Өткен жылы өсім 15% -дан асты
Kaspi көшбасшысы, одан кейін WB, Ozon, Halyk Market, OLX сенімді түрде келе жатыр. Бұл жолғы бас қосудың ерекшелігі – нақтылық Сырт көзге бәрі жақсы деп есеп беруден оңайы жоқ. Бірақ оның өзі нақты деректермен айтылуы керек. Ел ішінде күніне шамамен 280 мың посылка тиеледі, ал бізге 350 мың посылка келеді.
Сыртқы ойыншылармен арадағы алшақтық та ашық айтылды. Қазір күштер айқын тең емес және реттеу нарыққа көмектесуі тиіс. Кәсіпкерлер дұрыс автоматтандыруды енді ғана үйренуде, ал оларға әлі іске қосылмаған процестерді жаңа талаптарға сәйкес қайта құру қажет.
Ranking.kz бас директоры Седред Асретовтың айтуынша, 2024 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстандағы бөлшек электрондық коммерция көлемі 3,2 трлн теңгеге жетті. Бұл 2023 жылмен салыстырғанда 29% -ға көп. Әңгіме бір сәттік трендтер туралы емес, нарықтың тұрақты трансформациясы туралы болып отыр. «Электрондық коммерция бүгінгі күні — бұл тек сатудың жаңа арнасы ғана емес, ол төлемдерді, логистиканы, маркетинг пен сервистерді біріктіретін толыққанды экожүйе. Базарларда сатудың 90% -дан астамы шағын және орта бизнеске тиесілі», — деп атап өтті Седред Асретов.
Шағын және орта бизнес бүгінде ЖІӨ-нің 40% -ға жуығын және елдің негізгі капиталына инвестициялардың 70% -ын қамтамасыз етеді.
Мыңдаған өңірлік кәсіпкерлер үшін маркетплейстер сатудың қосымша арнасы ғана емес, нарыққа шығу инфрақұрылымына айналды — өз ІТ-жүйесін, логистика мен маркетингті нөлден бастап салудың қажеті жоқ.
Бірақ e-commerce — жеке экожүйе ғана емес, салықтық түсімдердің маңызды көзі. Зерттеу деректері бойынша, базарлар арасында ең ірі салық төлеуші Kaspi.kz болып қалуда — 2025 жылы компания бюджетке 138 млрд астам теңге аударды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 3,5% -ға көп. Одан кейін Қазақстандағы ресми өкілдіктері бар ресейлік платформалар — Wildberries (58 млрд теңгеге жуық) және Ozon (15 млрд теңгеге жуық).
Пікірталастың екінші бөлігінде әңгіме саланың өсуінен ойын ережелеріне көшті. Бәсекелестіктің тең емес жағдайлары, трансшекаралық сауда, шетелдік платформалар ұстанымдарының күшеюі және тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы жаңа заң — дәл осы мәселелер ең эмоционалды реакция тудырды.
«Біз Сауда және интеграция министрлігіне шетелдік базарлар үшін ҚҚС міндетті төлеуді енгізуді ғана емес, сонымен қатар оларды қазақстандық өндірушілермен ынтымақтасуға міндеттеуді де ұсындық. Алайда бізге шетелдік компанияларға жағдай жасауға болмайды деп жауап берді. Бірақ бұл келіссөздер үдерісі, онда анағұрлым күшті ұстаным ұстану керек», — деді Мәжіліс депутаты Азат Перуашев.
Іс жүзінде даму моделі туралы дау туындап отыр: Сарапшылар сегменінде «біз цифрлық сауданың меншікті орталығын қалыптастыра аламыз ба, әлде басқаның инфрақұрылымының бір бөлігі» деген тақырып ашық айтыла бастады.
«Қазпошта» АҚ электрондық коммерция бойынша басқарушы директоры Дамир Мейрамбеков нарыққа қытайлық ірі базарлармен ықпалдастықта құрылатын жаңа сауда алаңы шығуы мүмкін екенін хабарлады. Бұл сигнал: қазақстандық тұтынушы үшін бәсекелестік күшейе түседі.
Өз кезегінде, Қазақстандағы Wildberries өкілі Евгения Савенкова-Петриченко компанияның қазақстандық қаржы ұйымын — ХҚҰ-ны немесе банкті сатып алуы мүмкін деген ақпаратты теріске шығарған жоқ, бірақ ресми мәлімдеме жасауға әлі ерте екенін атап өтті. Егер мұндай қадам жасалса, нарық жай ғана базар емес, толыққанды финтех-экожүйеге ие болады.
Ranking Business Day тек зерттеудің тұсаукесері ғана емес, сонымен қатар өзгерістердің көрінісі болды: Қазақстандағы e-commerce енді эксперименттік сала емес. Бұл триллиондық айналымы, саяси сезімталдығы және өсіп келе жатқан геоэкономикалық өлшемдері бар сегмент.
Мәселе онлайн-сауда өсе ме деген емес. Алдағы жылдары саланың қарқынды өсуі жалғасатын кезде бұл өсімді кім және қандай жағдайда басқаратыны әлдеқайда маңызды.
