Экономикалық өсім халықтың банктер алдындағы қарызына ілесе алмай қалғаны halykfinance.kz ұсынған деректерде айтылды.
Мұндай деректі Дүниежүзілік банк өзінің ай сайынғы экономикалық шолуында жоққа шығармайды.
Ұйымның бағалауы бойынша:
• 2025 жылдың төртінші тоқсанында үй шаруашылығы борышының жалақыға қатынасы 51 пайызға жетті.
• Бұл көрсеткіш 2008-2009 жылдардағы банктік дағдарыс қарсаңында тіркелген ең жоғары деңгейден асып түсті,
• ол кезде қарыз жүктемесі шамамен 50 пайызды құрады»,
Сарапшылардың атап өтуінше, соңғы жылдары несиелендірудің өсімі кірістің өсуінен едәуір асып түсті. 2020-2025 жылдар аралығында үй шаруашылықтарының нақты қарыз алу көлемі екі есе дерлік өсті, ал халықтың нақты табысы 15 пайызға ғана өсті.
Жағдай 2025 жылы күрделенді
2023-2024 жылдары табыстар қалпына келтірілгеннен кейін халықтың нақты табыстары қайтадан төмендей бастады. Дүниежүзілік банктің деректері бойынша 2025 жылғы желтоқсанда олар жылдық мәнде 6 пайызға қысқарды.
«Кірістердің төмендеуі аясында қарыз қаражатына деген сұраныс жоғары күйінде қалып отыр. Дүниежүзілік банк сарапшыларының пікірінше, көптеген үй шаруашылықтары тұтынудың ағымдағы деңгейін ұстап тұру және базалық шығыстарды жабу үшін кредиттерді пайдаланады. Нәтижесінде, қарыз қаражаты іс жүзінде кірісті алмастыру функциясын атқара бастады», — деп атап өтті мамандар.
Қысымның қосымша факторы жоғары инфляция болып қала береді. Бағаның өсуі халықтың сатып алу қабілетін төмендетеді және үй шаруашылықтарының бюджеттеріне жүктемені күшейтеді. Бұл ауылдық өңірлердің тұрғындарын қоса алғанда, табысы төмен отбасылар мен халықтың осал топтары арасында ерекше сезіледі.
Бұл процестер жиынтығында күрделі макроэкономикалық көріністі қалыптастырады. Ел экономикасы ЖІӨ-нің жедел өсуін көрсетіп отыр, алайда ол жоғары инфляциямен және халықтың нақты табысының төмендеуімен қатар жүреді.
«Мұндай жағдайда тұтынушылық несиелендірудің кеңеюі қаржылық тұрақтылықтың белгісі бола бермейді. Дүниежүзілік банктің пікірінше, кредиттердің өсуі көбінесе қарыздарды әдеттегі өмір сүру деңгейін қолдау үшін пайдаланатын үй шаруашылықтарының мәжбүрлі стратегиясын көрсетеді», — деп атап өтті сарапшылар.
Банктік кредит беру құрылымы бөлшек сегменттің елеулі рөлін көрсетеді. 2025 жылы бөлшек кредиттер Қазақстан банктерінің кредиттік портфелінің 57,2 пайызын құрады, ал тұтынушылық кредиттеу үлесі 38,5 пайызға жетті.
Реттеуші халықтың борыштық жүктемесінің шамадан тыс өсуін шектеу үшін шаралар қабылдайды. Қабылданған шешімдер белгілі бір нәтиже берді: 2025 жылы тұтыну кредиттерінің өсу қарқыны айтарлықтай бәсеңдеді.
Бұл ретте ЖІӨ-ге қатысты тұтынушылық кредиттеу үлесі дамушы экономикалар үшін жол берілетін шекте қалады. Қазақстанда ол 10-40 пайыз аралығында 16 пайызды құрайды.
Сарапшылардың айтуынша, тұтынушылық несиелеу ішкі сұраныс пен экономикалық белсенділікті қолдаудың маңызды факторы болып қала береді. Алайда қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін кредиттердің қолжетімділігі мен халықтың борыштық жүктемесін бақылау арасындағы теңгерім қажет.
