Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНДРА) банк секторына 2026 жылғы 1 ақпандағы ай сайынғы шолуды жариялады.
ҚНДРА ұсынған құжатта банктердің экономикаға берген несиелерінің жалпы көлемі 40,0 триллион теңгені құрағаны айтылды. Қаңтардағы көрсеткішпен салыстырғанда 0,5 пайызға төмендеді. Агенттік мұны бизнеске берілетін кредиттердің қысқаруымен және бөлшек кредиттеудің баяулауымен байланыстырады.
• Ұлттық валютадағы кредиттер 36,2 триллион теңгені құрады,
• Шетел валютасындағы заемдар көлемі 2025 жылғы желтоқсанда 3,7 триллион теңге деңгейінде қалды.
• Теңгедегі кредиттердің үлес салмағы осы жылдың 1 ақпанында 90,7 пайызды құрап, іс жүзінде өзгерген жоқ.
Сонымен қатар, 2026 жылғы қаңтарда барлық банктер 2,6 триллион теңгеге жаңа кредиттер берді, бұл өткен жылғы қаңтарға қарағанда 11,6 пайызға көп.
Бизнес орта: барлық фронттар бойынша төмендеу
• ҚНДРА мәліметінше, осы жылдың қаңтар айында бизнеске берілген несиелердің жалпы көлемі 1,7 пайызға төмендеп, 15,2 триллион теңгені құрады.
• Негізгі қысқарту айналым қаражатын сатып алуға арналған қарыздар бойынша болды — олардың көлемі 2,2 пайызға, 5,9 триллион теңгеге дейін азайды.
Егер санаттар бойынша қарайтын болсақ, шағын және орта бизнеске кредиттер 2,5 пайызға, 6,7 триллион теңгеге дейін, ірі бизнеске 1,7 пайызға, 5,4 триллион теңгеге дейін төмендеді. Ал жеке кәсіпкерлерге берілген заемдар 3,1 триллион теңгені құрап, өзгерген жоқ. ШОБ пен ірі бизнеске кредит берудің төмендеуін ЖРҚРА кредиттік белсенділіктің маусымдық баяулауымен, қолданыстағы қарыздардың өтелуімен және теңгенің нығаюы аясында валюталық кредиттерді қайта бағалаумен байланыстырады.
Салалар бөлінісінде қаңтар айында кредиттеудің азаюы қарыздар көлемі 0,9 пайызға өсіп, 0,8 триллион теңгеге дейін жеткен құрылыстан басқа барлық сегменттерде байқалды.
• Экономикаға кредиттер бір пайызға, 5,1 триллионға дейін, саудада — 3,4 пайызға, 4,1 триллионға дейін, ал ауыл шаруашылығында — 3,7 пайызға, 0,5 триллион теңгеге дейін төмендеді.
Қаңтар айында банктер бизнеске 1,3 триллион теңге сомасына жаңа қарыз берді, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 28,7 пайызға артық.
Алайда, бизнеске теңгемен берілген кредиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы қаңтарда желтоқсандағыға қарағанда 22,7 пайызға дейін — 21,4 пайызға дейін өсті. ЖРҚРА бағалауы бойынша өсу негізінен ЖК қарыздары бойынша ставканың 2,1 пайыздық тармаққа (п.т.) 31,6 пайызға дейін ұлғаюымен байланысты.
Халыққа кредит беру: ең төменгі өсім
Халыққа берілген несиелерге келетін болсақ, қаңтар айында қарыздардың жалпы көлемі небәрі 0,2 пайызға өсіп, 24,8 триллион теңгені құрады. Өсуге негізгі үлесті ипотекалық қарыздар қосты, олар 0,5 пайызға өсіп, 7,0 триллион теңгеге дейін жетті, ал тұтынушылық кредит беру 2025 жылғы желтоқсан деңгейінде қалды — 16,7 триллион теңге.
Бұл ретте халыққа кредиттер бойынша орташа алынған сыйақы мөлшерлемесі 2025 жылғы желтоқсандағы 18,3 пайызға қарағанда 20,8 пайызға дейін өсті. ЖРҚРА мұны тұтынушылық қарыздар бойынша мөлшерлемелердің 2,8 п.т. — 22,3 пайызға дейін өсуімен түсіндіреді.
Агенттік хабарлағандай, 2026 жылғы 1 ақпанға банк секторындағы 90 күннен астам мерзімі өткен қарыздар үлесі (NPL90+) несие портфелінің 3,8 пайызын немесе 1,6 триллион теңгені құрады. Салыстыру үшін: 2026 жылғы 1 қаңтарда бұл көрсеткіш 3,6 пайызға немесе 1575 миллиард теңгеге тең болды.
Халыққа берілген кредиттер портфелінде NPL90+ деңгейі 2026 жылғы 1 ақпанда 4,5 пайызға (1,1 триллион теңге) жетті, бір ай бұрын ол 4,3 пайызды (1072 миллиард теңге) құраған болатын. Бизнеске берілген несиелердің ішінде мерзімі өткен қарыздардың үлесі жыл басындағы 2,7 пайызға (504 миллиард) қарағанда 3,0 пайызды (528 миллиард теңге) құрады.
Бұл ретте Қазақстан Ұлттық банкінің басшысы Тимур Сүлейменов осыған дейін қаржыландыру жүйесін өзіндік «қайта форматтау» жүріп жатқанын атап өтті: Квазимемлекеттік құрылымдар тарапынан қарыздар үлесі өсіп келеді, ал банктер бизнесті аз несиелейді.
«Белгілі бір уақытта мұны түсіндіруге болады, бірақ ол жүйеге айналмауға тиіс. Бізде нарықтық экономика бар және банктер бизнесті қаржыландыруда негізгі рөл атқаруы тиіс», — деп баса айтты реттеуші басшысы.
Сүлейменовтың айтуынша, банктер іс жүзінде «экономиканың қан айналымы жүйесі» болып табылатынын еске салып өтті: олар халықтан депозиттер жинап, осы қаражатты кредит түрінде жұмсайды, ақша айналымын және олардың экономикадағы жұмысын қамтамасыз етеді.
Алайда, Ұлттық банк басшысының айтуынша, банктер үшін мемлекеттік құрылымдармен бәсекелестік күрделене түсуде. Коммерциялық банктер 17 пайыздық және одан жоғары депозиттерді тартады, ал квазимемлекеттік сектор ақшаны едәуір арзан алады, бұл мемлекеттік құрылымдарға неғұрлым төмен мөлшерлемемен несие беруге мүмкіндік береді. Нәтижесінде банктер нарықтың жиегінде қалып отыр.
Сүлейменовтың айтуынша, шағын және орта жобаларды, оның айтуынша, тек коммерциялық банктер ғана қаржыландыруы тиіс. Бюджеттік ресурстар шектеулі және оларды ұтымды пайдалану қажет. «Несиелеу саласын анықтап, бәсекелестікті емес, синергияны қамтамасыз ету керек. Әйтпесе, банктер тұтынушылық несиелендіруге және өтімділігі жоғары активтерге салымдарға беріледі»», — деп қортындылады Ұлттық банк басшысы.
