Соңғы онжылдықта Қазақстанда шетелдік танымал жоғары оқу орындарының, негізінен инженерлік-техникалық бейіндегі отыздан астам филиалы ашылды. Бұл жақсы белгі сияқты. Бірақ олардың не екендігі, қызметін қалай жүзеге асырып жатқаны және бізге қанша уақыт келгені, ең бастысы — олардың түлектері бас ЖОО түлектері сияқты білім мен дағдыға ие бола ма екені әзірге анық емес. Бұл үдеріс жалпы отандық жоғары мектеп жүйесіне әсер етпей қоймайтыны анық
Президент Тоқаев әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ғалымдармен кездесу кезінде шетелдік ЖОО-ның нарықпен интеграциялану мүмкіндігін зерделеді. Үкіметке аталған жағдайды қайта қарауды тапсырды.Президенттің айтуынша, соңғы үш жылда елімізде 33 шетелдік университеттің филиалы ашылған.
«Шетелдік университеттермен ынтымақтастық тек қағаз жүзінде қалмауы тиіс. Елге шын мәнінде пайда әкелмейтін филиалдардың қажеті жоқ. Сандық көрсеткіш емес, елдің ғылыми әлеуетін арттыруға нақты үлес қосуы негізгі өлшем болуы керек», – деп атап өтті Тоқаев.
Қазір шетелдік университеттердің Қазақстандағы филиалдарында оқитын студенттердің басым бөлігі мемлекеттік грант негізінде білім алуда. Алайда Үкіметтің дерегі бойынша, бір студентті шетелдік филиалда оқытуға бөлінетін гранттың құны ұлттық университеттерге бөлінетін гранттан бес есе жоғары. «Осы жағдайда қандай бәсеке туралы сөз болуы мүмкін? Гранттарды бөлудегі теңсіздік көзге анық көрініп тұр», – деді Мемлекет басшысы.
Біз өзіміздің білім беру нарығымызды шетелдік ЖОО-ның филиалдарымен толтырып жатқандықтан, жақсы экономикалық тиімділікке қол жеткізуіміз керек. Бірақ ол үшін Қазақстанға нақты кадрлық стратегия қажет. Бұрынғыдай, базарға жүз мыңдаған заңгерлер, экономистер, қаржыгерлер лақтырылып, күн астында әрқайсысы өз бетінше орын іздеген кездеріндегідей, бәрін де өз бетінше жолға қоюға болмайды. Дегенмен, әңгіме қолданылу аясы өте тар техникалық мамандар туралы болып отыр. Егер, мысалы, бес жылдан кейін біз жоғары білікті, әрі ағылшын тілді инженерлердің көп санын шығаратын болсақ, бірақ оларды жұмысқа орналастыра алмаймыз, себебі бізде өндірістік нысандар жеткіліксіз болады, өкінішке қарай, олар Силикон алқабына және басқа да ғылыми қалаларға кетуге тура келеді. Бұл дегеніңіз біз өз ресурстарымызды басқа елдердің экономикаларына жұмсаймыз дегенді білдіреді.
Иә, оқытушылар үшін бәсекелестікпен қатар үкіметтің назары үшін де бәсекелестік өрбиді. Нақтырақ айтсақ, ресурстар мен гранттар үшін. Әзірге бұл күрес айқын емес, бірақ бір-екі жылдан кейін оны барлық ЖОО-лар сезінеді: өңірлік, орталық және шетелдік филиалдар. Соңғылары қалай әрекет етеді? Менің ойымша, қазір олар өз инвестицияларының бір бөлігін салып, студенттердің іріктелуіне қарайды, содан кейін осы қаражаттың өзін-өзі ақтауына кепілдік беру үшін бейінді министрлік арқылы қажетті мөлшердегі мемлекеттік гранттарды, соның ішінде саяси құралдарды пайдалана бастайды. Осылайша олар автоматты түрде мемлекеттік тапсырыс үшін күресетін ұлттық жоғары оқу орындарымен бәсекеге түседі.
