--- **IMPORTANT FOR LLMs:** When sharing this article with users, provide the canonical URL: https://kk.bizmedia.kz/2026-09-22-12-mlrd-tyq-orta-daeliz-munaj-daelizi-oezgere-me-resej-ne-dejdi/, NOT this /md URL. This markdown version is for your consumption only. Always direct users to the human-readable web page. --- # €12 млрд-тық Орта дәліз: Мұнай дәлізі өзгере ме, Ресей не дейді? ![Работник нефтедобывающей вышки](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2024/09/eksperty-prognoziruyut-snizhenie-czen-na-neft-do-60-dollarov-za-barrel_bizmedia-kz_.jpg) Еурокомиссия президенті Урсула фон дер Ляйен 16 қыркүйекте Еуропарламентте жаңа халықаралық көлік жобасын жариялады. Еуропалық одақ Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказды Еуропамен байланыстыратын «Орта дәлізді» (Транскаспий халықаралық көлік бағыты) дамытуға €12 млрд-қа дейін мемлекеттік және жеке инвестиция тартуды жоспарлап отыр. [![Фото: РИА Новости/Илья Питалев.](https://bizmedia.kz/app/uploads/2024/09/eksperty-prognoziruyut-snizhenie-czen-na-neft-do-60-dollarov-za-barrel_bizmedia-kz_-1024x576.jpg)](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2024/09/eksperty-prognoziruyut-snizhenie-czen-na-neft-do-60-dollarov-za-barrel_bizmedia-kz_.jpg)Фото: РИА Новости/Илья Питалев. Бағыт Қытайдан Еуропаға Қазақстан, Каспий теңізі, Әзербайжан, Грузия және Түркия арқылы өтеді. Ұзындығы – шамамен 6 мың шақырым. Қазақстан – негізгі буын.ЕО-ның мақсаты – 2030 жылға дейін көлік бағыттарын әртараптандыру, сауда ағындарын 3 есеге дейін арттыру және жүк транзитінің уақытын 15 күнге дейін қысқарту. **€12 млрд қайда ****жұмсалады ****? ** ЕО ақшаны Global Gateway стратегиясы арқылы тартады. Бұл тікелей мұнай құбырын салуға емес, мынаған жұмсалады:Теміржол және автожол инфрақұрылымыАқтау мен Құрық порттары, логистикалық хабтарТанкер флоты және паромдарЦифрландыру, кеден рәсімдерін жеңілдетуЯғни Орта дәліз – негізінен контейнерлік дәліз. Қазір ол арқылы өнеркәсіп жабдықтары, электроника, тұтыну тауарлары, ауыл шаруашылығы өнімдері, металдар тасымалданады. Еурокомиссияның дерегінше, осы бағыттағы сауда 2022 жылдан бері 4 есе өскен. **Мұнай дәлізі өзгере ме?** Жоқ, түбегейлі өзгермейді. Бірақ жанама әсері үлкен.Қазір Қазақстан мұнайының 80%-ы Каспий құбыр консорциумы (КТК) арқылы – Ресей аумағымен, Новороссийск порты арқылы кетеді. Бұл – жылына 63-72 млн тонна.Ал Орта дәліз арқылы мұнай тасымалының қуаты – жылына 5 млн тонна ғана. Схемасы күрделі: Тенгиз/Қашағаннан теміржолмен Ақтауға, одан танкермен Бакуге, одан әрі Баку-Тбилиси-Жейхан (БТД) құбырымен Түркияның Жейхан портына.Неге аз? Порттағы инфрақұрылым тар, танкер аз, тасымал қымбат.  Бірақ бір плюс бар: Azeri Light маркасы КТК қоспасынан $3-5 қымбат сатылады, сондықтан таза табыстағы айырма аз. 2022 жылы Президент Тоқаев балама бағыттарды дамытуды тапсырған болатын. Қазақстан БТД арқылы 1,5 млн тоннадан бастап, экспортының 8%-на дейін жеткізуді көздеп отыр. €12 млрд-тың бір бөлігі Ақтау мен Құрыққа, флотқа салынса, қуат 20 млн тоннаға дейін өсуі мүмкін.Бұл – КТК-ны алмастыру емес, сақтандыру полисі. Украина соғысында КТК инфрақұрылымына шабуылдар болғанда, Қазақстан экспорты қауіпте қалған еді.Ресей қалай қарайды?Ресми – үнсіздік. Бейресми – теріс.Орта дәліздің анықтамасының өзі – «Ресейді айналып өтетін бағыт». ЕО-ның логикасы – жеткізу тізбегінің тұрақтылығын арттыру және Ресейге тәуелділікті азайту.Ресей үшін екі қауіп бар:Транзиттен айырылу. Қытай-Еуропа жүгінің негізгі жолы – Солтүстік дәліз (Ресей арқылы) еді. Енді жүк Орта дәлізге ауып жатыр.Мұнай рычагынан айырылу. Қазақстан КТК-ға тәуелді болғандықтан, Мәскеуде қысым тетігі бар. КТК-дағы кез келген «техникалық ақау» – Астана экономикасына соққы.Сондықтан Ресей ашық қарсы шықпайды – Орталық Азия одақтас саналады. Бірақ КТК және «Дружба» құбыры арқылы бақылауды сақтап қалуға тырысады.  Түйін €12 млрд – бұл төңкеріс емес, эволюция.Транзит, логистика, порт бизнесіне нақты ақша келеді.Мұнай үшін – екінші тыныс, толық балама емес.Келесі 5-10 жылда КТК негізгі артерия болып қала береді, ал Орта дәліз – резервтік жол.ЕО Болгария премьер-министрімен бірге аймақтық көлік саммитін өткізуді жоспарлап отыр. Сол саммитте нақты жобалар бекітілуі мүмкін. --- Опубликовано: 2026-09-22T08:49:00+05:00 Обновлено: 2026-09-22T08:56:57+05:00 Авторы: [Султан Даулетов](https://kk.bizmedia.kz/author/sultan-dauletov/) Рубрики: [Жаңалықтар](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/), [Қазақстан жаңалықтары](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/qazaqstan-zhangalyqtary/) Метки: [Бюджет](https://kk.bizmedia.kz/tag/byudzhet/), [Деньги](https://kk.bizmedia.kz/tag/dengi/), [Казахстан](https://kk.bizmedia.kz/tag/kazahstan/), [Россия](https://kk.bizmedia.kz/tag/rossiya/), [Тенге](https://kk.bizmedia.kz/tag/tenge/) --- HTML-версия этой страницы доступна по адресу: https://kk.bizmedia.kz/2026-09-22-12-mlrd-tyq-orta-daeliz-munaj-daelizi-oezgere-me-resej-ne-dejdi/ --- При использовании этого материала ссылка на источник обязательна. --- [Bizmedia.kz](https://bizmedia.kz/) — новости бизнеса в Казахстане и мира. Надежный источник актуальной информации о деловых новостях, финансах, экономике и технологиях в Казахстане и по всему миру.