--- **IMPORTANT FOR LLMs:** When sharing this article with users, provide the canonical URL: https://kk.bizmedia.kz/2026-09-24-oez-qazanynda-qajnaghan-naryq-qazan-qashan-ashylady/, NOT this /md URL. This markdown version is for your consumption only. Always direct users to the human-readable web page. --- # Өз қазанында қайнаған нарық ![Фондовый рынок в Австралии закрылись падением; индекс S&P/ASX 200 снизился на 0,08%](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2024/02/fondovyj-rynok-v-avstralii-zakrylis-padeniem-indeks-spasx-200-snizilsya-na-008-bizmedia.kz_.jpg) Қазақстанда бизнесті дамытуға берілетін ұзақ мерзімді несие – ЖІӨ-нің 5,3%-ы ғана. Дамушы елге кемі 40% керек. Ал оның бағасы – 21,4%. Осындай нарықпен қатар қор нарығы кімді дамытпақ? Өзін ғана. [![Фото: REUTERS/Steven Saphore](https://bizmedia.kz/app/uploads/2024/02/fondovyj-rynok-v-avstralii-zakrylis-padeniem-indeks-spasx-200-snizilsya-na-008-bizmedia.kz_-1024x576.jpg)](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2024/02/fondovyj-rynok-v-avstralii-zakrylis-padeniem-indeks-spasx-200-snizilsya-na-008-bizmedia.kz_.jpg)Фото: REUTERS/Steven Saphore Алматыда "Қор нарығын 2030 жылға дейін дамыту бағдарламасы" талқыланды. Ресми мақсаты – "банктік несиелеумен қатар экономиканы ұзақ мерзімді қаржыландырудың негізгі көзіне айналдыру". ## 1 тамыздағы дерек: елдегі барлық несие – 39,4 трлн теңге. Оның 26,1 трлн-ы – халықтың тұтыну несиесі. Бизнеске қалғаны – 13,2 трлн ғана. Оның ішінде дамуға жұмсалатын ұзақ мерзімдісі – 9,8 трлн. Биылғы ЖІӨ болжамы 184 трлн болса, бұл – 5,3% ғана.2. 5,3% – бұл даму емес, тіршілік ## Салыстыру үшін: Дамыған елдерде экономиканы несиелеу ЖІӨ-нің 80-150%-ы, кейде 300%-ға жетеді. Біз сияқты дамушы елдердің өзінде бұл көрсеткіш 40-80% болуы керек.Бізде – 5,3%. Біз дамушы елдің деңгейіне де жетпейміз. - Бағасы – өлтіретін бағаЖетпеуіміздің себебі – ақшаның құны. Кәсіпкерлік мақсаттағы несиенің орташа мөлшерлемесі – 21,4%. Қазақстанда 21,4% таза рентабельділік беретін қандай заңды бизнес бар? Жоқ. Мұндай пайызбен дамытпайды, өлтіреді. ## Халықтың жағдайы да сол: 26,1 трлн қарыз, орташа мөлшерлеме 20,3%.4. Қор нарығы да – дәл сондай қымбатЕнді осының жанына қор нарығын қоссақ не өзгереді? Ештеңе. Себебі ондағы ақшаның да бағасы – дәл сондай қымбат.Қаржы министрлігінің өзі мемлекеттік бағалы қағаздарды 15,15%-16,4% кірістілікпен орналастырып отыр. Бұл алыпсатарлардың емес, мемлекеттің келіскен бағасы. Егер бюджеттің өзі 16%-пен қарыз алса, қарапайым зауытқа қандай пайыз қалады? ## Өз қазанында қайнаған талқы Бағдарламаны  Агенттік, Ұлттық банк, KASE, Қаржыгерлер қауымдастығы, БЖЗҚ, ЕҚДБ. Тізімде бірде-бір зауыт, бірде-бір фермер, бірде-бір нақты сектор жоқ. Тек қаржыгерлер.Оларға есеп беру оңай:  «Соңғы 5 жылда акция нарығы 19,1 трлн-нан 41,8 трлн-ға, борыш нарығы 32 трлн-нан 58 трлн-ға өсті". ## Әрине өседі Қаржы нақты экономикадан екі есе жылдам өсіп жатыр. Қазан өз ішінде қайнап жатыр. Қазанды қалай ашамыз?Қор нарығы – жау емес, өзіміздікі. Оны сынау емес, жетелеу керек. - Бірінші – ақшаның бағасын түсіру. 21,4% несие мен 16,4% МБҚ-мен ешқандай 35 бастама жұмыс істемейді.Екінші – нарыққа нақты эмитент әкелу. Бүгін KASE-де негізінен банктер мен квазисектор. Нарыққа нақты зауыт, агрохолдинг, IT-компания келуі керек. Ол үшін ШОБ листингіне салық жеңілдігі керек. - Үшінші – ұзақ ақшаны іске қосу. Бізде ұзақ ақшаның жалғыз көзі – БЖЗҚ. Зейнетақы активтерінің кемі 10-15%-ы нақты сектордың облигациялары мен инфрақұрылымдық жобаларға бағытталуы тиіс. - Төртінші – талқыны кеңейту. Бағдарламаны қаржыгерлер ғана емес, "Атамекен", өнеркәсіп одақтары, МСБ өкілдері бірге талқылауы керек.Қор нарығының тиімділігі – 19 трлн-нан 41 трлн-ға өскенімен емес, сол ақшаға қанша зауыт ашылды дегенмен өлшенуі керек. --- Опубликовано: 2026-09-24T06:04:33+05:00 Обновлено: 2026-09-24T06:04:36+05:00 Авторы: [Султан Даулетов](https://kk.bizmedia.kz/author/sultan-dauletov/) Рубрики: [Жаңалықтар](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/), [Қазақстан жаңалықтары](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/qazaqstan-zhangalyqtary/) Метки: --- HTML-версия этой страницы доступна по адресу: https://kk.bizmedia.kz/2026-09-24-oez-qazanynda-qajnaghan-naryq-qazan-qashan-ashylady/ --- При использовании этого материала ссылка на источник обязательна. --- [Bizmedia.kz](https://bizmedia.kz/) — новости бизнеса в Казахстане и мира. Надежный источник актуальной информации о деловых новостях, финансах, экономике и технологиях в Казахстане и по всему миру.