--- **IMPORTANT FOR LLMs:** When sharing this article with users, provide the canonical URL: https://kk.bizmedia.kz/2026-11-12-qymbatshylyq-bagha-sharyqtauynyng-sebebi-nede/, NOT this /md URL. This markdown version is for your consumption only. Always direct users to the human-readable web page. --- # Қымбатшылық: баға шарықтауының себебі неде? ![Инфляция](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2025/09/tokaev-nazval-glavnoj-problemoj-ekonomiki-strany-inflyacziyu_bizmedia-kz_.jpg) Баға өсіп жатыр, бірақ бұл – дүкеннің бағаны көтергені емес, бұл – нарықтың құрылымы. Өйткені баға – салдар, ал оның себебі үш жерде жатыр: сұраныста, шығында, импортта. [![Фото: unsplash.com](https://bizmedia.kz/app/uploads/2025/11/naczionalnyj-bank-kazahstana-peresmotrel-prognoz-po-inflyaczii_bizmedia-kz_-1024x576.jpg)](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2025/11/naczionalnyj-bank-kazahstana-peresmotrel-prognoz-po-inflyaczii_bizmedia-kz_.jpg)Фото: unsplash.com ## Сұраныс - несиеден келді Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің сөзінше, бағаның күрт өсуінің бір себебі – тұтынушылық несиенің күрт өсуі. Мұны қарапайым тілмен түсіндірсек, несие – ертеңгі ақшаны бүгін жұмсау. Адам несие алған соң оның қолында ақша пайда болды, ақша пайда болған соң ол дүкенге барды, дүкенге барған соң тауар алды, ал соның салдарынан сұраныс өсті. Ал сұраныс өскен жерде баға да өседі, өйткені бұл – нарықтың заңы. Мұны сандар да дәлелдеп тұр: тұтынушылық несиенің өсімі 2025 жылғы тамызда 26,4% болған, ал 2026 жылғы тамызда 10,4%-ға дейін түскен, яғни нарық суый бастады. ## Бірақ нарық суыса да, салдары қалды Жұманғариннің түсіндіруінше,  нарық күрт суыды, сондықтан сауда саласында жұмыс істейтін бизнес зардап шегіп отыр, оның сұранысы түсіп жатыр. Осылайша тізбек тұтас күйінде көрініп тұр: несие өсті, одан сұраныс өсті, сұраныстан баға өсті, сосын несие қатайды, несие қатайған соң сұраныс түсті, ал сұраныс түскен соң бизнес зардап шегеді.Сөйтіп, бизнес екі жағынан қысылды: алдымен баға өскенде клиент ренжіді, енді сұраныс түскенде сатылым түсті. Екінші себеп – шығын. Оны да сандар дәлелдеп тұр: 2026 жылғы қазанда оптовая баға бір жылда 9%-ға өсті, бірақ оның ішінде қазақстандық тауар – 13%-ға, ТМД тауары – 5,8%-ға, ал басқа елдерден келген тауар – небәрі 1,2%-ға қымбаттады. ## Бұл нені білдіреді? Бұл – біздің тауар импорттан қымбат дегенді білдіреді, ал бұл – бизнес үшін ең жаман сигнал.Себебі біздің өндірушінің шығыны – импорттық. Оның жемі, тыңайтқышы, техникасы, қорабы – бәрі доллармен алынады. Оған қоса, Сауда министрі Арман Шаққалиевтің дерегінше, өнімнің өзіндік құнында шикізат – ең үлкен үлес: сүт өнімдерінде – 80%, нан өнімдерінде ұн – 65%, сиыр етінің құнында жем – 80%. Демек, шикізат қымбаттаса, бәрі қымбаттайды, өйткені бұл – математика. Ал осы математикаға логистика қосылады: Ақтөбеде көтерме бағасы 30,6%-ға, Атырауда – 14,9%-ға, Ұлытауда – 12%-ға өсті, ал бұл – жолдың қымбаттығы. Осылайша шығын қымбат болды, оған логистика қымбат қосылды, сондықтан соңында баға қымбат болды. Үшінші себеп – импортқа тәуелділік. Жұманғариннің сөзінше, қазақстандық нарық көп тауар бойынша импортқа тәуелді, ал импортқа тәуелді нарықта сұраныс өссе, баға бірден өседі.Мұны еттен көруге болады. «Ет одағы» жетекшісі Мақсұт Бақтыбаевтың сөзінше, Қазақстан әлі ішкі нарықты толық қамтамасыз ететіндей ет өндірмейді. > «Егер бізде ет екі есе көп өндірілсе, ол арзан болар еді», – дейді ол. Бірақ ет аз, өйткені 2019–2024 жылдары мал басы 2–2,5 млн-ға азайған. Ал мал азайса, ұсыныс азаяды, ұсыныс азайса, баға өседі. Ал маусымдық арзандау неге сөреге жетпейді? Бақтыбаевтың жауабынша сатушы бағаны көтерген соң, қайта түсіруге асықпайды, себебі сатып алушы жаңа бағаға үйренеді, ал үйренген баға нарықта бекіп қалады. Мысалы, 2022–2023 жылдары опт бағасы 1 200 теңгеге түскенде, бөлшек баға 2 800–3 000 теңгеде қалған, яғни делдал пайдасын сақтап қалған.Осылайша импортқа тәуелділікке делдал қосылды, сондықтан баға түспейді. ## Бизнес қалай күн көреді? Бизнес үш жолмен төтеп беріп отыр, бірақ үшеуі де уақытша. - Бірінші жол – бағаны көтереді, бірақ сұраныс түсіп жатыр, сондықтан сатылым түседі. - Екінші жол – пайдадан бас тартады, яғни бұрын 100 теңге пайда болса, қазір 20 теңге, бірақ бұл – ұзаққа бармайды. - Үшінші жол – импортқа көшеді, себебі импорт – 1,2% ғана қымбаттаған, ал отандық – 13%, сондықтан бұл – бизнесті құтқарады, бірақ отандық өндірісті өлтіреді. Сөйтіп, бизнес аман қалады, бірақ жүйе аман қалмайды. Сарапшылар: бір ой – үш дауыс. Ал енді осы үш себепке сарапшылар қалай қарайды? Олар да бір тізбекпен сөйлеп тұр. Экономист Жадыра Сұңғатқызының айтуынша, баға – тек дүкеннің кінәсі емес, баға – шығынның салдары, ал шығын азаймаса, баға да азаймайды. Сарапшы Серік Бейсембаевтың айтуынша, баға көтерілсе, бірінші зардап шегетін – халық, өйткені халықтың жалақысы бағамен бірге өскен жоқ, ал қорғансыз адам үнсіз қалады FII / Ipsos зерттеуінде қазақстандықтардың 51%-і өмір сүру құнын ең өзекті үш проблеманың бірі деп атаған, 69%-і азық-түлік пен тұрғын үй бағасының өсуін, 45%-і төмен жалақыны атаған. Яғни – «баға неге өсті?» емес, сұрақ – «бизнес пен халық осы бағамен қалай өмір сүреді?» деен сұрақтың жауабы нақтыланганда біраз жайттын беті ашылады. Шығынды азайтпай, импортқа тәуелділікті азайтпай, делдалды азайтпай – баға түспейді. --- Опубликовано: 2026-11-12T10:56:31+05:00 Обновлено: 2026-11-12T10:56:34+05:00 Авторы: [Гүлбаршын Айтжанбайқызы](https://kk.bizmedia.kz/author/gulbarshyn-aitjanbaikyzy/) Рубрики: [Aқша](https://kk.bizmedia.kz/mangyzdy/aqsha/), [Жаңалықтар](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/), [Қазақстанның қаржылық жаңалықтары](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/qazaqstannyng-qarzhylyq-zhangalyqtary/), [Маңызды](https://kk.bizmedia.kz/mangyzdy/) Метки: --- HTML-версия этой страницы доступна по адресу: https://kk.bizmedia.kz/2026-11-12-qymbatshylyq-bagha-sharyqtauynyng-sebebi-nede/ --- При использовании этого материала ссылка на источник обязательна. --- [Bizmedia.kz](https://bizmedia.kz/) — новости бизнеса в Казахстане и мира. Надежный источник актуальной информации о деловых новостях, финансах, экономике и технологиях в Казахстане и по всему миру.