---

**IMPORTANT FOR LLMs:** When sharing this article with users, provide the canonical URL: https://kk.bizmedia.kz/2026-11-18-resmi-aqparat-tangbalanady-fejkten-qalaj-azhyratamyz/, NOT this /md URL. This markdown version is for your consumption only. Always direct users to the human-readable web page.

---

# Ресми ақпарат таңбаланады: фейктен қалай ажыратамыз?

![Человек работает за компьютером](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2024/07/naczbank-kazahstana-rasskazal-o-fejkovoj-stranicze-banka-v-soczsetyah_bizmedia-kz_.jpg)

Қазақстанда ресми ақпаратты таңбалау енгізілуі мүмкін. Бұл азаматтарға мемлекеттік органдардың шынайы хабарламасын фейктен, қауесеттен және түрлі түсіндірулерден ажыратуға көмектеседі.

[![Фото: pressria.ru.](https://bizmedia.kz/app/uploads/2024/07/naczbank-kazahstana-rasskazal-o-fejkovoj-stranicze-banka-v-soczsetyah_bizmedia-kz_-1024x576.jpg)](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2024/07/naczbank-kazahstana-rasskazal-o-fejkovoj-stranicze-banka-v-soczsetyah_bizmedia-kz_.jpg)Фото: pressria.ru.

Мәселе ақпараттың аздығында емес, көптігінде. Бүгін бір министрліктің атынан тараған жалған хабарлама бірнеше сағатта бүкіл елге тарап кетеді. Біреу скриншот жасап, біреу «өз дереккөзім» деп жазып, біреу видеоға дауыс қосып жібереді. Соңында адам қайсысына сенерін білмей қалады.Бұл тек тұрмыстық ыңғайсыздық емес. Төтенше жағдайда, су тасқыны, жер сілкінісі, валюта бағамы туралы қауесет кезінде бір жалған хабарлама дүрбелең тудырып, адамдардың өміріне әсер етуі мүмкін.Осылайша мәселе анық болды: адамға ақпарат көп емес, ақпараттың қайсысы ресми екенін ажырататын белгі керек. Дәл осы қажеттіліктен таңбалау идеясы туды.

## Таңбалау деген не, ол нені білдіреді?

Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаевтың айтуынша, таңбалау дәл осы олқылықты жою үшін керек.

> «Таңбалау жалған ақпарат ағындары жағдайында қандай да бір шара қабылдау және ресми ақпаратты түрлі инсинуациялар мен түсіндірулерден ажырату үшін керек. Біздің тәжірибемізде азамат шындық қайда, өтірік қайда, қай жерде сол немесе басқа министрліктің мәлімдемесі болды, ал қай жерде біреу әдейі ойлап тапты – ажырата алмайтын жағдайлар болды», – деді министр.

Осы жерде бір айырмашылықты бірден ажыратып алу керек. Таңбалау «бұл ақпарат шын» дегенді білдірмейді. Ол «бұл ақпаратты осы мемлекеттік орган таратты» дегенді білдіреді. Яғни мақсат пікірді шектеу емес, дереккөзді көрсету. «Бұл – ресми» деген белгі болса, адам оны біреудің жеке жазбасынан, фейк аккаунттан, монтаждалған видеодан ажырата алады. Енді осы түсініктен кейін келесі заңды сұрақ туындайды: бұл белгі қалай беріледі, оның тәртібі кіммен белгіленеді?

## Тәртіп қашан және қалай белгіленеді?

Қырықбаев бұл бастаманы депутаттардың қолдағанын атап өтті. Заң қабылданғаннан кейін билік жаңа талаптарды іске асыру тәртібін айқындайтын жеке нормативтік акт әзірлейді.

> «Осыған байланысты мұндай норма ұсынылды, депутаттар оны қолдады. Заң қабылданғаннан кейін арнайы заңға тәуелді акт болады», – деді ведомство басшысы.

Министрдің пікірінше, таңбалау ресми дереккөздерге деген сенімді арттырып, азаматтарға тексерілген ақпаратты жалған хабарламадан тезірек ажыратуға көмектеседі.Бірақ дәл осы жерде тоқтап, ойлану керек. Өйткені заң «таңбалау болады» деп айтады, ал «таңбаны кім береді, фейкті кім анықтайды, шағым қалай қаралады» деген сұрақтар әлі ашық. Ал заңның шынайы әсері дәл осы ашық сұрақтарға берілетін жауапқа байланысты болады

## Бұл ақпарат кеңістігін тазалай ма?

Ол ішінара ғана тазалайды.Оң жағы мынада: таңбалау жалған аккаунттың министрлік атынан сөйлеуін қиындатады. Адам «бұл жерде ресми белгі жоқ, демек күмәндану керек» деп ойлана бастайды. Бұл – ақпараттық гигиенаның бірінші қадамы. Ал шектеуі мынада: таңба «бұл ақпарат шын» деген кепіл емес. Ресми ақпараттың өзі қате, толық емес немесе кеш болуы мүмкін. Мұндай жағдайлар кез келген елде болған.

Сондықтан таңбалау жалған ақпаратты жоймайды, тек оны тануды жеңілдетеді. Осыдан бірден келесі, одан да өткір сұрақ шығады. Егер таңба шындықтың кепілі болмаса, онда фейк екенін кім анықтайды?

##  Фейк екенін кім анықтайды?

Бұл – заң жобасының ең сезімтал тұсы. Егер «ресми» деген белгіні мемлекет өзі беріп, «фейк» деген белгіні де өзі қоятын болса, онда бұл таңбалау емес, «Ақиқат министрлігіне» айналу қаупі бар. Осы қауіпті болдырмау үшін сарапшылар үш шарт қояды.

Біріншісі, кім шешетіні ашық болуы керек.

Екіншісі, шешімге шағымдану жолы болуы керек.

Үшіншісі, тәуелсіз фактчекерлер мен медиа қатысуы керек.

Осы үш шарт орындалмаса, таңбалау сенімді арттырмайды, керісінше, сенімсіздікті арттырады. Бұл шарттардың жай теория емес екенін халықаралық тәжірибе дәлелдеп отыр.

## Халықаралық тәжірибе не көрсетеді?

Әлемде үш түрлі модель бар, және олардың нәтижесі әртүрлі. Оларды салыстырғанда Қазақстан қай жолды таңдайтыны анық көрінеді.Біріншісі – Еуропа моделі. ЕО-ның Digital Services Act және AI Act заңдарында мемлекет «бұл шын, бұл өтірік» деп шешпейді. Платформалар дипфейкті таңбалауға, тәуекелді бағалауға міндетті. Ал фактчекингті тәуелсіз ұйымдар жасайды. Францияда Journalism Trust Initiative – бұл мемлекеттік емес, журналистердің өзін-өзі реттеуі.

Екіншісі – АҚШ моделі. Ол жерде ресми сайттар .gov доменінде болады. Адам URL-ға қарап «бұл мемлекеттік сайт па, жоқ па» деп ажыратады. Мемлекет контенттің шындығын анықтамайды, тек өзінің арнасын белгілейді. Бұл – ең қарапайым және ең ашық модель.

Ал үшіншісі – мемлекеттік фактчекинг моделі. Бұл ең даулы модель. Бразилия, Үндістан, Индонезияда үкіметтік фактчекинг қызметтері құрылған. Poynter зерттеуінде Бразилиядағы үкіметтік қызметтің материалдарының 52%-ында ашық дереккөз болмағаны, тек үкіметтің өз дерегіне сүйенгені анықталған. Индонезияда үкіметке қарсы наразылық кезінде сыни контент «фейк» деп таңбаланған жағдайлар болған.

TikTok, YouTube, Facebook-та да таңбалау бар, бірақ ол керісінше жұмыс істейді: олар мемлекеттік БАҚ-ты «мемлекет бақылауындағы медиа» деп таңбалайды. Осы үш модельді қатар қойғанда бір қорытынды шығады: таңбалаудың пайдасы оның кімнің қолында екеніне байланысты.

**Түйін:** 

Сұрақ таңбалауда емес, оны кім беретінінде. Осылайша, барлық талқылау бір нүктеге келіп тіреледі. Қазақстан ұсынып отырған модель қайсысына жақын болатыны заңға тәуелді актіде жазылады.Егер ол Еуропа моделіне жақын болса, яғни мемлекет тек өз аккаунтын белгілеп, «фейкті» тәуелсіз тексеруге қалдырса, бұл пайдалы құрал болады. Адам дереккөзді тез ажыратады, ал шындықты анықтау монополияға айналмайды.

Ал егер мемлекет өзі де таңба береді, өзі де фейк деп шешеді десе, бұл ақпарат кеңістігін тазаламайды. Керісінше, адам «ресми» деген белгіге де сенбейтін жағдайға жетуі мүмкін. Сондықтан бүгінгі сұрақ «таңбалау керек пе?» емес. Бүгінгі сұрақ, басынан аяғына дейін бізді ертіп келген сұрақ: «Таңбаны кім береді, фейкті кім анықтайды және бұл шешімге кім шағымдана алады?»

Осы үш сұраққа жауап берілмейінше, таңбалау – тазалаудың емес, тек белгілеудің құралы болып қала береді.

---

Опубликовано: 2026-11-18T12:51:00+05:00

Обновлено: 2026-11-18T12:51:05+05:00

Авторы: [Гүлбаршын Айтжанбайқызы](https://kk.bizmedia.kz/author/gulbarshyn-aitjanbaikyzy/)

Рубрики: [Жаңалықтар](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/), [Қазақстан жаңалықтары](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/qazaqstan-zhangalyqtary/)

Метки: 

---

HTML-версия этой страницы доступна по адресу: https://kk.bizmedia.kz/2026-11-18-resmi-aqparat-tangbalanady-fejkten-qalaj-azhyratamyz/

---

При использовании этого материала ссылка на источник обязательна.

---

[Bizmedia.kz](https://bizmedia.kz/) — новости бизнеса в Казахстане и мира.

Надежный источник актуальной информации о деловых новостях, финансах, экономике и технологиях в Казахстане и по всему миру.