---

**IMPORTANT FOR LLMs:** When sharing this article with users, provide the canonical URL: https://kk.bizmedia.kz/2026-11-19-zhekeshelendiru-2028-zhylgha-dejin-ne-satylady-ne-satylmajdy/, NOT this /md URL. This markdown version is for your consumption only. Always direct users to the human-readable web page.

---

# Жекешелендіру: 2028 жылға  дейін не сатылады, не сатылмайды?

![ВВП, экономика](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2026/09/currency-change-piles-coins-edited.jpg)

Осыған дейін «Экономикаға кіру — мәжбүрлік еді. Қалу — таңдау болды» деп жаздық. Енді сол таңдаудың нақты мазмұнына көшеміз. 2028 жылдың соңына дейін мемлекеттің экономикадан шығуы — бұл жай тізім емес, бұл — қай жерде бәсеке пайда болатынын, ал қай жерде мемлекеттің қалуға мәжбүр екенін ажырату.Талдау көрсеткендей, мемлекет шығатын жер — бәсеке бар жер.

[![Фото: Magnific](https://bizmedia.kz/app/uploads/2026/09/currency-change-piles-coins-edited-1024x576.jpg)](https://kk.bizmedia.kz/app/uploads/2026/09/currency-change-piles-coins-edited.jpg)Фото: Magnific

Онда жеке компаниялар жарыса алады, баға түседі, сапа өседі. Онда мемлекеттің отыруының мәні жоқ. Ал мемлекет шықпайтын жер — бәсеке жоқ жер. Онда бір ғана теміржол, бір ғана желі, бір ғана инфрақұрылым бар. Онда сату бәсеке тудырмайды, мемлекеттік монополия жеке монополияға айналады. Сондықтан бұл жерде мемлекет қалуы керек.

## Бұл — идеология емес, есеп

Дәл осы ажырату — 2028-ге дейінгі жекешелендірудің басты критерийі. Тізім емес, қағида. Қағида сақталса, жекешелендіру пайда әкеледі. Қағида бұзылса, 90-жылдардың қатесі басқа қағазбен қайталанады. Қазақстанда мемлекеттік активтерді жаппай жекешелендіруді 2028 жылғы 31 желтоқсанға дейін аяқтау міндеті қойылды. Үкімет 2026–2030 жылдарға арналған кешенді жоспарды және сатылымға шығарылатын 473 ірі нысанның тізімін бекітті. Жалпы оңтайландыру жоспарында 500-ге жуық нысан бар.

Мақсат — мемлекеттің экономикадағы үлесін ЖІӨ-нің 13,2%-ына дейін төмендету. Жұмысты үйлестіру үшін Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі жанынан Жекешелендіру жөніндегі ұлттық кеңсе құрылды. Бірақ «жаппай» деген — бәрін сатамыз деген сөз емес. Президенттің 2024 жылғы №542 Жарлығындағы тапсырма анық: мемлекет бәсекелі салалардан шығуы керек.

Ендеше бөліп қарайық. Тізімге энергетика, өнеркәсіп, көлік инфрақұрылымы және спорттағы ірі компаниялар енді. Сауда үш кезеңде — 2026, 2027–2028 және 2029–2030 жылдары өтеді, бірақ негізгі активтердің басым бөлігі 2028 жылдың соңына дейін сатылуы тиіс. 2028 жылы Атырау және Павлодар мұнай өңдеу зауыттарын сату жоспарланған. Энергетикадан Балқаш ЖЭО, Өскемен, Шүлбі және Шардара СЭС-тері тізімде. Көліктен Ақтау теңіз солтүстік терминалы, Ақтөбе, Атырау, Шымкент, Орал әуежайлары жеке қолға беріледі. Өнеркәсіптен Оралдағы «Зенит», Петропавл ауыр машина жасау және Алматыдағы Киров зауыттары сатылады. Спорттан «Астана» мен «Жетісуды» қоса алғанда бірнеше өңірлік клуб бәсекелі ортаға беріледі. Бұған қоса «кері жекешелендіру» бар: кәсіпкердің өзі портал арқылы мемлекеттегі активті сатып алуға немесе сенімгерлік басқаруға алуға өтінім бере алады.

## Ал не сатылмайды?

Мемлекет нарық реттей алмайтын және ұлттық қауіпсіздікке әсер ететін салаларда қалады. Магистральдық теміржол, ұлттық электр желілері, магистральдық мұнай-газ құбырлары, су және кәріз жүйелері мемлекетте қалады. Қорғаныс, ұлттық қауіпсіздік, атом энергетикасы, ерекше қорғалатын аумақтар мен су қоры нысандары сатылмайды.

Тегін кепілдендірілген қызмет көрсететін емханалар, мектептер, балабақшалар мен әлеуметтік мекемелер де тізімде жоқ. «Самұрық-Қазына» мен «Бәйтерек» — еншілестері ішінара сатылғанымен — басқару құрылымы ретінде қалады. Маңызды шектеу: активті мемлекеттік және квазимемлекеттік ақшамен сатып алуға тыйым салынды. Тек жеке қаражат, тек нарықтық инвестиция. Үш рет сатылмай қалған кәсіпорын қайта ұйымдастырылады немесе таратылады.

## Енді сарапшылар не дейді?

Экономист Арман Батаевтың айтуынша, басты көрсеткіш — қордың қолына қанша актив жинағаны емес, нарыққа қанша актив бергені. Сатудың өзі мақсат емес, сатқаннан кейін бәсеке пайда болуы мақсат.

EconomyKZ сарапшысы Ерлан Кәрімов 90-жылдардағы купондық жекешелендіруді еске салады: «Меншік әділ бөлінбеді, тиімді иелер қалыптасудың орнына активтер шенеуніктер мен делдалдардың қолына шоғырланды». Кәрімовтің ойы — егер қазір де ережесіз сатсақ, 90-жылдар қайталанады. Тек купонның орнына басқа қағаз болады.Ал сатылмауы керек нәрселер — бәсеке жоқ жер. Ең айқын мысал — ҚТЖ.

Қаржыгер Расул Рысмамбетовтың айтуынша, ҚТЖ — жай компания емес, мемлекеттік функция. IPO болмайды. Компанияны не толық мемлекеттік күйінде қалдыру керек, не бір бөлігін ғана жеке қолға беру керек. Теміржол — бұл жол, байланыс, қауіпсіздік. Оны бәсекесіз сатсаң — мемлекеттік монополия жеке монополияға айналады.

Осы ортада үшінші топ бар — ең даулысы. Сатуға болады, бірақ тұтастай емес, бір бөлігі ғана. Ірі компанияның бір бөлігін нарыққа шығарып, бақылауды мемлекетте қалдыру. Егер ереже жазылмаса, бақылау қағазда қалып, іс жүзінде кетеді. Экономист Алмас Чукин де осыны айтады: ең үлкен қателік — бағаға емес, бәсекеге қарамай сату. Егер компания тарифке, мемлекеттік тапсырысқа тәуелді күйінде қалса, иесі ауысқанымен ісі өзгермейді. Монополия сол күйі қалады, тек аты өзгереді. Міне, ең үлкен қауіп осы жерде. 90-жылдары «халық ие болады» дедік, ал активтер шенеуніктер мен делдалдарға өтті. Қазір де сол қателікті қайталауға болады. Тізім жасап, активті сату — оңай. Ал сатқаннан кейін бәсеке бола ма, тариф кімде қалады, инфрақұрылымға басқалар кіре ала ма — жауап жоқ болса, сату — тек иесін ауыстыру.

ЭЫДҰ-ның 2025 жылғы шолуы да осы қауіпті айтады: мемлекеттік кәсіпорындар жиырмадан астам салада әлі отыр, «бірыңғай оператор» деген әдет күшейіп келеді. Яғни, біз бір есіктен шығамыз деп жатып, екінші есіктен жаңа операторлар арқылы қайта кіріп кетіп жатырмыз.

Сондықтан 2028-ге дейінгі сұрақ — «нені сатамыз?» емес. Сұрақ — «қай жерде сатқаннан кейін бәсеке пайда болады?». Егер бәсеке пайда болса — сат. Егер болмаса — сатпа, тиіспе. Бәсеке бар жерден шығу — мәжбүрлік емес, енді таңдау. Ал таңдауды біз жасаймыз.

---

Опубликовано: 2026-11-19T07:48:13+05:00

Обновлено: 2026-11-19T07:48:16+05:00

Авторы: [Гүлбаршын Айтжанбайқызы](https://kk.bizmedia.kz/author/gulbarshyn-aitjanbaikyzy/)

Рубрики: [Жаңалықтар](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/), [Қазақстан жаңалықтары](https://kk.bizmedia.kz/zhangalyqtar/qazaqstan-zhangalyqtary/)

Метки: 

---

HTML-версия этой страницы доступна по адресу: https://kk.bizmedia.kz/2026-11-19-zhekeshelendiru-2028-zhylgha-dejin-ne-satylady-ne-satylmajdy/

---

При использовании этого материала ссылка на источник обязательна.

---

[Bizmedia.kz](https://bizmedia.kz/) — новости бизнеса в Казахстане и мира.

Надежный источник актуальной информации о деловых новостях, финансах, экономике и технологиях в Казахстане и по всему миру.