9 наурыздағы сауда-саттықта Brent мұнайының бағасы барреліне 119 доллардан жоғары көтеріліп, соңғы жылдардағы ең күшті көрсеткіштерден асып кетті. Нарық 2020-шы жылдардан бері мұндай өсімді көрген жоқ.
Басты себеп Таяу Шығыстағы қақтығыстың шиеленісуі болды. Иран төңірегіндегі әскери әрекеттер әлемдік саудадағы мұнайдың шамамен әрбір бесінші баррелі өтетін стратегиялық теңіз дәлізі – Ормуз бұғазының іс жүзінде жабылуына алып келді. Нәтижесінде баға ырықтан шығып кетті.
Кувейтте мұнай жеткізу бойынша форс-мажор жарияланды, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі өндірістің бір бөлігі қоймалардың толып кетуінен реттеледі, ал Сауд Арабиясы пилотсыз шабуылдардан кейін мұнай өңдеу кешендерінің бірінің жұмысын уақытша тоқтатуға мәжбүр болды. Инвесторлар дағдарыс ұзаққа созылып, сонда әлемдік нарық жаңа энергетикалық тапшылыққа тап болады деп қорқады.
Бұл Қазақстан үшін не үшін маңызды
Қазақстан үшін мұнай бағасының өсуі дәстүрлі түрде экспорттық кірістердің ұлғаюын білдіреді. Мұнай елдің валюталық табысының басты көзі болып қала береді, сондықтан баға белгілеудің әрбір өсуі экономикаға тікелей әсер етеді.
Мұнай қымбаттаған кезде бюджетке және Қазақстанның Ұлттық қорына түсімдер ұлғаяды, сауда балансы нығаяды және инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру үшін қосымша мүмкіндіктер пайда болады. Экономистердің бағалауынша, бір баррель үшін 100 доллардан жоғары тұрақты бағалар елдің қаржылық тұрақтылығын айтарлықтай күшейтуге қабілетті.
Алайда мұнай бумының кері жағы да бар
Энергия көздері бағасының күрт секіруі әдетте жаһандық экономикалық тұрақсыздықпен қатар жүреді. Қымбат мұнай әлемдегі инфляцияны жеделдетеді, отын мен көлік құнын көтереді және ірі экономикалардағы – ең алдымен Еуропа мен Азиядағы экономикалық өсімді бәсеңдетуі мүмкін.
Қазақстан үшін қазіргі бағаның өсуі — бұл бір мезгілде мүмкіндік және сын-қатер
Мұнайдың жоғары құны қосымша кіріс әкеледі, бірақ сонымен бірге ел экономикасының әлемдік шикізат конъюнктурасына қаншалықты тәуелді екенін еске салады. Егер Таяу Шығыстағы шиеленіс сақталып, Ормуз бұғазы жабық болып қалатын болса, сарапшылар мұнай барреліне 130-150 доллар деңгейіне дейін көтерілуі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Бұл жағдайда әлемдік нарық жаңа энергетикалық күйзеліспен бетпе-бет келеді, оның салдарын әлемнің барлық дерлік экономикасы, соның ішінде Қазақстан да сезінеді.
Financial Times хабарлағандай, G7 елдері төтенше жағдайларда стратегиялық резервтерден бірлескен мұнай шығаруды талқылайды. Бсылымның мәліметінше, «Үлкен жетілік» елдерінің қаржы министрлері нарыққа қысымды жеңілдету үшін үйлестірілген іс-қимыл мүмкіндігін қарастыруға ниетті. G7 елдерінің қаржы министрлері Халықаралық энергетикалық агенттікпен үйлестіре отырып, кен орындарынан бірлескен мұнай өндіру мүмкіндігін талқылайды. АҚШ-ты қоса алғанда, «Үлкен жетіліктің» үш елі бұл стратегияға қолдау білдірді. Мұндай шаралар бұрын нарықтағы мұнай ұсынысын шұғыл арттыру қажет болған күрделі энергетикалық дағдарыс кезеңдерінде қолданылған болатын. Стратегиялық резервтерден шикізат шығару бағаларға қысымды уақытша төмендетуге және жағдайды тұрақтандыруға қабілетті.
Бұл ретте энергия ресурстары құнының өсуі аясында саяси мәлімдемелер де айтылуда. РҚҚК басшысы Кирилл Дмитриев мұнай бағасының барреліне 100 доллардан жоғары өсуі жағдайына түсініктеме берді.
«Мұнай 100-ден жоғары — әлемдік экономика мен геосаясатта Ресейдің дауысы одан да қатты естіледі. Шындық қайтадан өзінікін алады: Ресейді елемеу мүмкін емес. Ресей – энергияның жүйе құраушы жеткізушісі, онсыз жаһандық тұрақтылық та, әлемдік өсімнің тұрақты моделі де мүмкін емес. Еуробюрократтардың қателіктері мен русофобиялық саясаты үшін Еуропаға орасан зор баға төлеуге тура келеді».
Сарапшылардың айтуынша, қазіргі бағаның көтерілуі энергетикалық нарықтағы соңғы жылдардағы ең маңызды оқиғалардың бірі болуы мүмкін. Егер Таяу Шығыстағы шиеленіс сақталса, әлемдік экономика энергетикалық тұрақсыздықтың жаңа толқынымен бетпе-бет келуі мүмкін, ал мұнай мен отынның құны геосаяси факторлардың ықпалымен ауытқуын жалғастырады.
