Ұлттық банктің базалық мөлшерлеме туралы кезекті шешімінен кейін қоғам оның әсер ету мерзімі мен доллардың нарықтық құнына назар аудара бастады.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтың айтуынша, қазіргі жағдайда монетарлық саясаттың міндеті — халықтың артық қарыз алуына байланысты тұтынушылық кредит беруді баяулатуға бағытталған.
«Біз «нашар» кредиттердің көлемі өседі және бұл банктердің теңгеріміне әсер етеді деп қорқатын едік. Біз банктердің тек тұтыну кредиттерін берумен айналысқанын қаламаймыз. Бірақ әзірге көріп отырғанымыздай, тіпті осындай мөлшерлемемен де несие алуды жалғастырып жатыр, яғни кредиттік белсенділіктің қандай да бір бәсеңдеуі болмайды. Өткен жылы бизнеске берілген несиелер осындай жоғары мөлшерлемемен 20 пайыздан астам өсті», — деп атап өтті Сүлейменов.
Оның айтуынша, базалық мөлшерлемені төмендету туралы шешім инфляцияның баяулауы қаншалықты тұрақты болатынына байланысты болады.
Ұлттық банк басшысының айтуынша, инфляцияны бірде-бір орган, бірде-бір мемлекет, тіпті бір шенеунік басқара алмайды. Ол өте күрделі процесс. Қазір базалық мөлшерлемені күрт көтеретін болсақ, айталық, инфляцияны жоғары емес мәндерге дейін төмендетуге болады, бірақ сонда ЖІӨ зардап шегеді. Екінші жағынан, егер мөлшерлемені төмендете бастасақ, бұл қазіргі жағдайда мүмкін емес, оның салдары өте ауыр болуы мүмкін.
Экспорттық түсімнің 50 пайыздан астамы және бюджет пен Ұлттық қор кірістерінің 30 пайыздан астамы мұнай бағасы есебінен қалыптасады. Осы тұрғыда ол мұнай 1 доллар 400 деңгейіне дейін төмендетілетіні айтылып жатыр.
Бірақ ҰБ төрағасының доллар үшін шамамен 500 теңге шамасында, ал ықтимал ауытқуларды біз 5-7 пайыз шамасында. Алыпсатарлық секірістерді валюталық интервенцияның көмегімен жұмсартатын болады.
Айға және жылға болжам
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы (ҚҚҚ) қаржы нарығының кәсіби қатысушыларының наурыз айындағы сауалнамасының нәтижелерін ұсынды. Зерттеуге банктердің, сақтандыру және брокерлік ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ талдамалық және қазынашылық бөлімшелердің қызметкерлері қатысты.
Респонденттерге таяу айға және жылға негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді бағалау ұсынылды. Олардың ішінде — Brent маркалы мұнайдың бағасы, доллардың теңгеге шаққандағы бағамы, инфляция, экономиканың өсуі және Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі.
Сауалнама деректері бойынша теңге бағамы бойынша күтулер біртіндеп жақсарып келеді.
Бір айдан кейін нарыққа қатысушылар бағамды бір доллар үшін 508,2 теңге деңгейінде болжап отыр. Бір ай бұрын болжам 509,6 теңгені құрады.
Жылдың көкжиегінде орташа болжам да сәл оптимистік болды: алдыңғы сауалнамадағы 544,7 теңгеге қарағанда бір доллар үшін 542,1 теңге.
Талдаушылар мұны бірнеше фактормен байланыстырады. Олардың ішінде — қаржы жүйесіндегі жоғары пайыздық мөлшерлемелер, олардың ұзақ сақталуын күту, Ұлттық банк тарапынан валютаны сатудың тұрақты көлемі, сондай-ақ Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына шетелдік инвесторлардың қаражатының ағыны. Теңгеге шикізат нарықтарындағы бағаның өсуі де қосымша қолдау көрсетеді.
Мұнай болжамы да жоғары қаралды
Сарапшылардың болжамынша, бір жылдан кейін Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы барреліне 71,5 долларды құрайды. Алдыңғы сауалнамада баға едәуір төмен болды — 61,8 доллар.
Қайта қараудың негізгі себебі Таяу Шығыстағы әскери қақтығыстың кеңеюіне байланысты жеткізілімдердің тоқтап қалу қаупі болды. Бұл тәуекелдер, сарапшылардың пікірінше, қазір ОПЕК+ елдері тарапынан өндірістің ұлғаюы болжамдарынан асып түседі.
Қазір валюта нарығында не болып жатыр
Соңғы апталардағы теңге бағамының нақты динамикасы да біршама нығаюды көрсетіп отыр. Қазақстан қор биржасындағы (KASE) соңғы сауда-саттық қорытындысы бойынша доллардың орташа бағамы бірден 6,13 теңгеге төмендеп, 493,36 теңгені құрады. Ұлттық банктің мәліметінше, соңғы айда теңге шамамен 0,7% нығайды.
Валюта нарығына Ұлттық қордан 400 млн долларға жуық шетел валютасын ұсынудың ұлғаюы қолдау көрсетуде, бұл сауда-саттықтың жалпы көлемінің шамамен 6% баламалы. Бұл ретте Ұлттық банк валюталық интервенция жүргізген жоқ.
Қосымша ұсынысты квазимемлекеттік сектордың валюталық түсімін міндетті түрде сату қалыптастырды — шамамен 284 млн доллар. Бұл ретте БЖЗҚ портфелі үшін валютаны сатып алу ақпан айында өткізілген жоқ және наурызда да жоспарланбаған, бұл нарыққа әлеуетті қысымды төмендетеді.
Наурызда сондай-ақ Ұлттық қордан 400-500 млн доллар ауқымында валюта сату күтілуде, бұл бағамның күрт өзгеруін болдырмауы тиіс.
Бұған дейін Ұлттық банк алтын-валюта резервтерінің сақталуын қамтамасыз ететін икемді бағам қалыптастыру режимін ұстануды жалғастыратынын мәлімдеген болатын.
