Қазақстанда жеңіл өнеркәсіп барлық қайта өңдеудің 1% еншілеп тұрғаны осыған дейін айтылған.
Вице-премьер, ҰЭМ Серік Жұманғарин кеше Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне осы саланы жеке-дара бақылауға алуға тапсырма берді.
Қазақстанда мақта шаруашылығының ауқымын өзбекпен салыстыруға келмейді. Мақта іс жүзінде бір облыста — Түркістан облысында өсіріледі.
- 2024 жылы 106 мың гектар егілді (2025 жылы 135 мың гектарға дейін ұлғайту жоспарланған;
- Өзбекстанда 1 млн гектар егіледі), 2023 жылы елде өндірілген мақтаның 15% ғана өңделді.
- Алайда 2024 жылдан бастап Қытайдың мақта өнеркәсібіндегі ірі компанияларының бірі Xinjiang Lihua «Тұран» АЭА-да мақта-тоқыма кластерін салуда.
- Жоба мақта өсіруден бастап иірімжіп, мата және киім шығаруға дейінгі өндірістің толық циклін құруды көздейді.
- Кластер 50 мың гектардан астам алаңда мақта өсіреді деп жоспарлануда.
- Сондай-ақ, қытайлық топ облыста он кәсіпорын: төрт мақта өңдеу зауыты, тамшылатып суару жүйелерін шығаратын екі зауыт және төрт тоқыма фабрикасы салуды жоспарлап отыр.
Сала мақта мен теріні тереңдетіп өңдеу, синтетикалық талшықтар өндірісін кеңейту және қосылған құны жоғары өнім шығаруды ұлғайту есебінен өсетін болады деп болжануда. Бірақ, әзірге көрсеткіш мәз емес,
- 2020 жылы саладағы шығарылым 142,7 млрд теңгені құрады, өңдеу өнеркәсібінің жалпы көлемі 13,2 трлн теңгені құрады. Ол кезде оның үлесі 1,08% болатын.
- 2021 жылы көрсеткіш 0,9% -ға дейін төмендеді: шығарылым 153,6 млрд теңгеге дейін өсті, ал өңдеуші өнеркәсіптің жалпы көлемі 17,1 трлн теңгеге дейін ұлғайды. 2022 жылы жағдай өзгерген жоқ — 21,2 трлн теңгеге қарағанда 193,2 млрд теңге немесе 0,91% -ға жуық.
- 2023 жылы көрсеткіш тағы да 1% -ға жақындап, 1,08% -ды құрады. Бұл өңдеу өнеркәсібінің көлемі 22 трлн теңге болған кезде шығарылымның 237,4 млрд теңгеге дейін өсуі аясында орын алды.
- Алайда, 2024 жылы жеңіл өнеркәсіп үлесі қайтадан 0,88% -ға дейін төмендеді (25,1 трлн теңгенің 219,3 млрд теңгесі).
- 2025 жылдың қорытындысы бойынша көрсеткіш 0,85% -ға дейін қысқарды: шығарылым 259,5 млрд теңгеге жетті, ал өңдеу өнеркәсібінің көлемі 30,6 трлн теңгеге дейін өсті.
Жекелеген тауарлар өндірісіне келетін болсақ, динамика біркелкі емес. Егер кейбір бұйымдар көбірек шығарыла бастаса, басқалары бойынша көрсеткіштер төмендеді.
- 2025 жылы елімізде 116,1 мың тонна мақта өндірілді. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 1,5 есе көп.
Алайда, Ұлттық статистика бюросының мәліметтерінен белгілі болғандай, одан жасалатын дайын бұйымдар өндірісі мүлдем аз өсті немесе төмендеді. Мақта-мата өндіру көлемі 2,2 есеге, 5,2 млн шаршы метрге дейін күрт төмендеді.
Қазақстанның мақтасы қайта экспортталады
Қазақстанның мақта талшығы негізінен Ресей, Қытай (ҚХР), Еуропа елдері (Германия, Латвия, Бельгия, Италия), Беларусь, Молдова, Иран, Украина және Оңтүстік Кореяға экспортталады.
Негізгі экспорттық бағыттар ретінде Италия, Қытай, Ресей және Нидерланды елдері ерекшеленеді. Қазақстанда мақтадан тоқылатын, сапасы мен тығыздығы жоғары дәстүрлі мата сорттарына сәтен (сапалы, жылтыр), бәтес (жұқа ақ), сиса (түрлі-түсті, жұқа), бөз (қолдан немесе зауытта тоқылатын мақта мата) және дабы (жұқа ақ мата) жатады. Олар беріктігімен және экологиялылығымен ерекшеленеді.
