Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНДРА) Ұлттық банкпен бірге тұтынушылық қарыздарды беруді қысқарту үшін банктерге қойылатын талаптарды қатайтуды жоспарлап отыр. Бұдан басқа, бөліп-бөліп төлеуді ұсынатын компанияларға бақылау енгізіледі.
ҚНДРА жариялаған банк секторының 2026 жылға арналған қадағалау саясатының басымдықтарын білдіретін құжатта кредиттеу кезіндегі тәуекелдерді азайтуға ерекше назар аударылған.
Атап айтқанда, кепілсіз қарыздар бойынша ең жоғары ставкалар және борыштық жүктеме коэффициентін (КДН) есептеу әдістемесі қайта қаралатын болады.
Бұған дейін тұтыну кредиттері бойынша ең жоғарғы СЭСҚ 46% -дан 40% -ға дейін төмендетілуі мүмкін екені хабарланған болатын. Бұдан басқа, Қазақстанда 3-5 жылға кепілдіксіз тұтыну кредиттері бойынша КДН ең жоғарғы мәнін 0,25-ке дейін шектеу жоспарланған болатын. Бұл мұндай несиелер бойынша ай сайынғы төлемдер қазақстандықтың айлық табысының 25% -ынан аспауы тиіс дегенді білдіреді. Қазір бұл көрсеткіш кірістің 50% -ын құрайды.
Бұдан басқа, банктер үшін тұтынушылық қарыздардың сапа коэффициенті енгізілетін болады, ол проблемалық кредиттер жалпы несие портфелінің, сондай-ақ қарыз алушылар санының 10% -нан аспайтындай талаптарды белгілейді. ҚНДРА банктерді консервативті несие саясатына ынталандыруы, скринингтік модельдер мен мерзімін өткізіп алудың ерте кезеңдерін бақылауды күшейтуі тиіс деп есептейді.
Ипотека бойынша ГЭСВ есептеу үшін кредит сомасы мен сатып алынатын тұрғын үйдің нарықтық құнының арақатынасын көрсететін Loan-to-Value (LTV) коэффициенті негізінде сараланған тәсіл қолданылатын болады. Базалық мөлшерлеме бастапқы жарнаның деңгейімен тікелей айқындалатын болады.
ҚНДРА Buy Now, Pay Later (BNPL) бөліп-бөліп төлеу және сервистер сегментінде электрондық коммерцияның өсуіне ерекше назар аударады.
«Халықаралық тәжірибені талдау және бөліп-бөліп төлеу нарығының ағымдағы жағдайын бағалау қорытындылары бойынша олардың экономикалық мәнін ескере отырып, бөліп-бөліп төлеудің қаржылық және қаржылық емес нысандарының аражігін ажыратуға негізделген тәсіл қалыптастырылды. Негізгі өлшем кредиттеу белгілерінің болуы болып табылады: сыйақы элементімен төлемді кейінге қалдыру, айыппұл санкциялары немесе төлем нысанына байланысты тауарды немесе көрсетілетін қызметті бағалық саралау», — деп атап өтті агенттікте.
Бөліп-бөліп төлеуді ұсынатын қаржылық емес ұйымдарға банктер мен МҚҰ сияқты қадағалау орнатылатын болады. Оларға шарттардың ашықтығы, бөліп-бөліп төлеудің толық құнын ашу, жауапты кредиттеу стандарттарын сақтау және тұтынушылардың құқықтарын қорғау бойынша талаптар қолданылады.
Мұндай ұйымдар клиенттер және олардың мiндеттемелерi туралы мәлiметтердi кредиттiк бюроларға беруге мiндеттi болады. Бұл клиенттердің жаңа кредиттерге жүгінгенде олардың борыштық жүктемесін нақты бағалауға көмектеседі.
