Қолыңдағы түбіртек енді қағаз емес, ультиматум: не төлейсің, не тоңасың. Екібастұздың елесі әлі пәтерімізде жүр.
Сонда біз қыстан қалай шығамыз?
Біз жылы жақтан емес, жадымыздан тоңып отырмыз. 2022 жылы Екібастұз қалай тоңғанын, Риддерде кіреберіс қалай мұзға айналғанын ұмытқан жоқпыз. Радиаторға қарасақ, жылу емес, жарылмаған снаряд көреміз.
Әкімдіктер «жүз пайыз дайынбыз» дейді
Бірақ физиканы бұйрықпен алдай алмайсың. Жер астында отыз жыл жатқан құбыр қағаздағы есеппен жаңармайды. Дайынбыз деген сөздің астарында шындық басқа.
Шындық мынау: жүйенің жартысы әлі шірік
Тозуы 52% деп мақтанамыз. Бұл жеңіс емес, әр екінші құбыр тот басқан деген сөз. Бұрын 70% еді, енді 52% болды. Ал бес қала әлі қызыл аймақта тұр – Семей, Орал, Тараз, Ақтау, Теміртау. Премьердің өзі «жеке жауап бересің» деп отырса, бұл дайынбыз деген емес, қыл үстінде тұрмыз деген сөз.
Неге осылай болды?
Он жыл арзан төледік. Саясаткер тарифті ұстап тұрды, құбыр шіріді. Енді қарызын қайтарып жатырмыз. Биыл 384 миллиард құйылды, былтырдан 9% көп, дивидендке емес, түгел құбырға кетті. Бірақ ескі темірді жаңа темірге ауыстыру – ем емес, жамау. Ем – басқа жерде жатыр. Ем Германиядан келді. Қыркүйекте Президент Берлинде WILO сорғысына қол қойды. Бұл жай темір емес, миы бар темір. Екібастұзда құбыр жарылып қана қойған жоқ, қысым құлап, жүйе тұншығып қалды. Ескі сорғы ұстай алмады. Ал ақылды сорғы қысымды реттейді, гидроудардан сақтайды, жарықты 40% үнемдейді. Тоғызыншы қабаттағы апаның батареясы неге жылы болады? Осы сорғыға байланысты.
Сонда не болады?
Екі шындықты ажыратайық.Екібастұз-2022 қайталанбайды. Қала түгел тоңып қалмайды, мемлекет тым көп ақша құйды, қолмен басқарып отыр. Бірақ ертегі де болмайды. Қаңтарда міндетті түрде аула қазылады, люктен бу шығады, бір үйдің жылуы екі күнге өшеді. Мыңдаған шақырымды екі жылда ауыстыра алмайсың. Жүйе шыдайды, құбыр сыр береді. Ал бағасы – ащы. Астанада +15-22%, Алматыда 9,4 мыңнан асты, алдағы екі жылда тағы 40-50% қосылады. Қиналсаң, тұрғын үй көмегі бар – коммуналка табыстың 10%-нан асса, мемлекет жабады.
Түйін
Үкімет қаланы тоңдырмайды, бірақ әр ауланы жылыта алмайды. Биылғы қыс қымбат, бірақ жылы болады. Түтін шығып тұрса – өмір бар.
