Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы 2025 жылдың қортындысына арнаған шолуында қазақ бюджеті мұнайға деген тәуелділік деңгейін төмендеткенмен, өткен жылдардың қарызының салмаған көбірек сезініп отырғаны айтылған.
- ҚҚҚ деректері бойынша экономикалық белсенділіктің 6,5% -ға дейін жеделдеуі (бір жыл бұрынғы 5,0% -ға қарсы),
- USDKZT орташа бағамының 11,4% -ға әлсіреуі және салықтық әкімшілендірудің күшеюі жағдайында жиынтық салық түсімдері (Ұлттық қорды, жергілікті және республикалық бюджеттерді қоса алғанда) екі мәнді қарқынмен өсті.
- Жыл қорытындысы бойынша 2024 жылы 23,5 трлн-ға қарсы 26,9 трлн салық жиналды, бұл 14,5% -ға немесе 3,4 трлн.
Түсімдердің неғұрлым көп өсімі республикалық бюджетке тиесілі болды — +, 2,1 трлн.
- Негізгі салымды ҚҚС (+, 932 млрд) және корпоративтік табыс салығы (+, 880 млрд) қамтамасыз етті, бұл ішкі сұраныстың кеңеюін, бизнес айналымының ұлғаюын және кәсіпорындар пайдасының өсуін көрсетеді.
- 2025 жылдың тоғыз айындағы деректер бойынша компаниялардың жалпы пайдасы 24,5% -ға өсті.
- Жергілікті бюджеттерде өсім 1,3 трлн. Негізгі көздер жеке табыс салығы (+, 408 млрд), әлеуметтік салық (+, 287 млрд) және шағын және орта бизнестен түсетін КТС (+, 230 млрд) болды
- . Динамикаға жалақының өсуі жылына 10% -ға, жұмыспен қамтудың 96,3 мың адамға артуы, әлеуметтік салық мөлшерлемесінің 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап 11% -ға дейін көтерілуі және ШОБ базасының 97,9 мың субъектіге кеңеюі ықпал етті.
Бұл ретте Ұлттық қорға түсетін салық түсімі 2,2% -ға (84 млрд.) қысқарды.
- Пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салық бойынша өсім (+, 218 млрд) өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі (-, 157 млрд), жер қойнауын пайдаланушылардың қосымша төлемдері (-, 92 млрд) және рента салығы (-, 85 млрд) бойынша төмендеуімен өтелді.
- Мұнай түсімдерінің төмендеуі жыл қорытындысы бойынша мұнай бағасының 18,5% -ға төмендеуіне байланысты.
Сарапшы Айбар Олжаевтың айтуынша, Олжас Бектенов Қазақстан экономикасына мұнайдан тәуелсіздік алып берген Премьер-Министр ретінде тарихта қалуы ғажап емес.
“Дәл оның үкімет басқарған кезінде бұған дейін 30 жыл айтылып жүрген экономиканы диверсификациялау нақты көрініс таба бастады. Президенттің экономиканы әртараптандыру бойынша тапсырмасын орындап, алғашқы нәтижелерін берген премьер кім десе, осы Олжас Абайұлын көрсетуге болады.
2024 жылы Қазақстан экономикасы нақты мәнде 5%-ға өсті. Сол кездің өзінде өсім жекелеген секторлар есебінен емес, құрылыс (+15,3%), ауыл шаруашылығы (+13,7%), көлік (+9,4%), сауда (+8,9%), өңдеу өнеркәсібі (+6,8%) сынды салалардағы табыстар әсерінен қамтамасыз етілді. Жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім табысы 14,4 мың доллар болып жоғары елдердегі деңгейге жақындады» дейді Айбар Олжаев.
Бектеновтың кезінде Қазақстан халқы тез көбейді. Соңғы екі жылда елімізде халық саны 470 мыңнан астам адамға артып, көші-қонның оң сальдосы сақталуда. Еңбек нарығы тұрақты, жұмыссыздық деңгейі 4,6% бен 4,7% шамасында қалып отыр. Әсіресе кәсіпкерлік сектордағы жұмыспен қамту өсуде.
«Сондай-ақ әлеуметтік саясат саннан сапаға және атаулы бағытқа қарай ойысты. Халық санының артуына сәйкес, орташа табыс негізінде кедейлік шегін есептеуге көшу, жұмыспен қамтудың белсенді шараларын кеңейту, жәрдемақылардың өсуі аясында кедей халық үлесінің – 2023 жылы 5,2%-дан 2024 жылы 5,0%-ға дейін және 2025 жылы 5,3%-ға дейін тұрақты төмендеуіне әкелді.
Тұрақты өсім үшін инвестициялардың динамикасы ғана емес, олардың ұзақмерзімді болуы маңызды. Сондықтан еліміздің несиелік рейтингтердегі позициясының жақсаруы қарыз алу құнын төмендетеді.
2024-2025 жылдары Қазақстан барлық тәуекелдерді ескеріп, олардың алдын-алу саясатына көшкенін байқаймыз. Баяғыда көп проблемалар мен дисбаланстар мойындалмайтын және еленбейтін. Қазір экономикадағы оң мен солын жақсы білетін, не істеу керектігін түсініп тұрған ересек мемлекетке айналдық. Бұл трансформацияда Олжас Бектеновтің шешуші үлесі бар» дейді сарапшы.
