2026 жылға арналған болжам қазақстандық теңге үшін қарама-қайшы. Теңгеге әсер әтетін факторлар әртараптандырылып кетті.
- Бір жағынан, жоғары мөлшерлеме миллиардтаған алыпсатарлық капиталды тартады және бағамды қолдайды.
- Екінші жағынан — екі мәнді инфляция, өсіп келе жатқан бюджет тапшылығы мен қымбаттаған импорт экономикаға қысым көрсетіп, қазақстандықтардың қалтасына соққы береді.
- Ұлттық банктің жоғары мөлшерлемесі алыпсатарлық капиталды тартады, бірақ екі мәнді инфляция мен бюджет тапшылығы жағдайды кез келген сәтте өрістетуі мүмкін.
2026 жылға арналған болжам қазақстандық теңге үшін қарама-қайшы. Бір жағынан, жоғары мөлшерлеме миллиардтаған алыпсатарлық капиталды тартады және бағамды қолдайды. Екінші жағынан — екі мәнді инфляция, өсіп келе жатқан бюджет тапшылығы мен қымбаттаған импорт экономикаға қысым көрсетіп, қазақстандықтардың қалтасына соққы береді.
Теңге бағамы қалай өзгерді
2025 жылдың басында теңге арзандады. Бағам бір доллар үшін 525-528 теңге шамасында болды — бұл 2024 жылы басталған әлсіреудің жалғасы болды. Бағамға екі басты фактор әсер етті: доллар бүкіл әлем бойынша нығайып, рубль құлдырады. Жазға жақындаған кезде теңге одан да әлсіреді. Долларға деген сұраныс артты, оған қоса маусымдық факторлар да жұмыс істеді.
Бірақ сарапшылардың бір бөлігі доллар бағамының күрт көтерілуіне премьер-министр Олжас Бектеновтың 2026 жылға арналған бюджетті қалыптастыру кезінде үкімет базалық сценарийден: доллар бағамы — 540 теңге, мұнай бағасы — барреліне 60 доллар деген мәлімдемесі әсер етуі мүмкін деп есептеді.
Шілде айының ортасында бағам тарихи максимумға жетті — бір доллар үшін шамамен 549-550 теңге. Бұл теңгенің 2025 жылғы ең әлсіз көрсеткіші болды.Биылғы жылдың қазан айынан бастап ұлттық валютаның айырбас бағамының бір доллар үшін 499-500 теңге деңгейіне дейін тұрақты нығаюы байқалады. Ұлттық банкте мұндай динамиканы қолайлы сыртқы жағдайлардың, дәйекті макроэкономикалық саясаттың және инвесторлардың жақсарған күтулерінің үйлесімімен түсіндірілді.
Сарапшылар келер жылы мұнай теңгеге дем бермейтінін ашып айтып жатыр. Сарапшы Мақсат Халықтың пікірінше, ҚҚС мөлшерлемесінің өсуі бір жыл бойы инфляциялық қысымды (бағалар арқылы) күшейтіп, Ұлттық банктің мөлшерлемені ұзағырақ ұстап тұру қаупін арттырып, тұтыну мен импорт үшін белгісіздікті арттырады. Бұл ретте мұнайдың әлемдік тұрақты бағасы кезінде ҚҚС мөлшерлемесінің көтерілуі теңгенің нығаюына немесе әлсіреуіне мүлдем әсер етпеуі мүмкін.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов та теңгеге қысым екі жақтан болатынын айтады.
- Мұнай болжамдарына келетін болсақ, қазір кейбіреулер барреліне $55 дейді, бірақ $60-65 болады деп ойлаймын.
- Қалыпты жағдайда пандемия немесе осыған ұқсас нәрсе болмаған кезде мұнай сирек $60-тан төмен түседі.
- Бұл ретте 2026 жылы инфрақұрылымға, коммуналдық нысандарға, ЖЭО-ға үкіметтің көп шығыны күтілуде.
Сарапшының пікірінше, жыл басында базалық мөлшерлеменің ағымдағы жоғары деңгейде — шамамен 18% сақталуын күтуге болады. Қаржыгердің айтуынша, салық реформасы теңгеге елеулі әсер етпеуі тиіс, себебі оның негізгі күйзелісі 2025 жылдың соңында орын алып, бизнес мүмкіндігінше бағаны көтере бастады.
Расул Рысмамбетов ұзақ мерзімді перспективада теңге бағамын болжау қиын деп есептейді. Сәуірден бастап валютаға коммуналдық қызметтерге тарифтерді босату айтарлықтай қысым көрсетуі тиіс, сондықтан оның біркелкі әлсіреуін күтуге болады. Тұтастай алғанда, қолайлы жағдайда доллардың бағамы 2026 жыл ішінде 510-530 теңгені, ал қолайлылығы төмен жағдайда бір доллар үшін 530-560 теңгені құрауы мүмкін.
Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы экономикалық болжамдарға шолуында 2026 жылы доллар 553,6 теңгеге дейін өсуі мүмкін деп бағалады. Теңгеге қысым шикізат тауарларынан түсетін экспорттық түсімнің төмендеуі, ірі инвестициялық және инфрақұрылымдық жобалардың іске қосылуы салдарынан күтілетін импорттың өсуі, сондай-ақ Ұлттық қордан келер жылы жоспарланған трансферттердің 5,3 трлн-нан 2,8 трлн теңгеге дейін қысқаруы мүмкін.
Қазандағы өзінің соңғы макроэкономикалық шолуында AERC Қолданбалы экономика орталығының мамандары 2026 жылы орташа жылдық бағам 551,36 теңге деңгейінде қалыптасады деп болжаған, бұл мұнай бағаларының төмендеуі мен шикізатты экспорттаушы елдердің валюталарына сыртқы қолдаудың әлсіреуі күтілетінін көрсетеді.
