Қазақстан Каспий құбыр консорциумындағы (КҚК) зақымданудан экспортқа 3,8 млн тоннаға жуық мұнай жібере алмағанын осыған дейін жазғанбыз. Энергетика министрлігінен қазіргі уақытта елдің қандай баламалы бағыттарды пысықтауға шешім қабылдады. Министрліктің мәліметінше, Әзірбайжан экспорттық көлемді біртіндеп ұлғайтуға дайын екенін білдіреді. Осыған байланысты «ҚазМұнайГазбен» және ірі мұнай жобаларының акционерлерімен бірлесіп, осы елдің аумағы арқылы ҚР-дан қара алтын жеткізуді одан әрі арттыру жоспары әзірленуде.
* Қазір экспорт Каспий арқылы және одан әрі Баку — Тбилиси — Джейхан мұнай құбыры арқылы жүзеге асырылады.
* Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов бұған дейін бұл жүйені неғұрлым перспективалы деп атаған болатын, онда келісімшарт бойынша 2,2 млн тонна бекітілген.
* Болашақта көлемді 7 млн тоннаға дейін ұлғайту жоспары бар. 2025 жылы Ақтау арқылы Әзірбайжанға 1,5 млн тонна (2024 жылы 1,4 млн тонна) жөнелтілді.
Бұдан басқа, министрлік Германия бағытындағы «Дружба» жүйесі арқылы Шведта МӨЗ-де Rosneft Deutschland GmbH (RDG) мекенжайына жеткізілімдерді нығайтуға назар аударды. Бұдан басқа, Қытаймен қолданыстағы мұнай құбырлары бойынша ынтымақтастық күшейтілуде. Жалпы 2025 жылдың қорытындысы бойынша мұнай экспорты 78,7 млн тоннаны құрады. Ішкі нарыққа шамамен 19 млн тонна жөнелтілді.
Е. Ақкенженовтың айтуынша, КБК үлесі 80% деңгейінде қалуда. Сонымен қатар, Атырау-Самара бағыты бойынша 8,8 млн тонна бағытталды. Қазақстан-Қытай мұнай құбыры бойынша — 1 млн тонна (оған қоса транзит 10 млн тонна ресейлік мұнай). Ақтау портынан Махачкала портына 2,2 млн тонна мұнай тиелді.
Мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов Қазақстанның КҚК-ға тәуелділігін және 2026 жылдың ортасына қарай күрделене түсетін бағыттарды әртараптандыру қажеттігін атап өтті. Негізгі баламалар Атырау — Самара бағыты (айдауды жылына 17 млн тоннаға дейін ұлғайту мүмкіндігімен) және «Достық» арқылы Германияға жеткізу, сондай-ақ Қытайға экспортты ұлғайту болып табылады.
Жұмағұлов жариялаған негізгі тармақтар (2025 жылдың соңы — 2026 жылдың басындағы деректер бойынша):
КҚК баламалары: Негiзгi назар қолданыстағы, бiрақ шектеулi бағыттарға аударылады, өйткенi үлкен көлемдердi жедел қайта бағдарлау қиын.
Атырау — Самара: Сору ұлғайтылуы мүмкін, бұл ретте қазақстандық мұнай санкциялық тәуекелдерден қашып, KEBCO брендімен (ағымдағы 12 млн тоннадан 5-6 млн тоннаға артық) сатылады.
Германия: Қашаған мен Қарашығанақтан мұнай қазірдің өзінде «Достық» арқылы келіп түсуде, бұл жұмыс, бірақ күрделі нұсқа болып саналады.
Тәуекелдер: 2026 жылдың ортасына қарай жедел әртараптандыруды талап ететін экспортқа қатысты ахуалдың күрделенуі болжанып отыр.
Сарапшы сондай-ақ, талқылауларға қарамастан, Қазақстан соңғы жылдары салаға жаңа тәсілдерді толық көлемде енгізе алмағанын атап өтті. Біз осы күнге дейінгі кемшіліктеріміздің кері әсерін енді сезетін боламыз. Демек мұнай дипломатиясындағы ойын ережесі алдағы қабылдаған шешімдеріміздің нәтижесіне қарап анықталады. Қысқасы, бұл жыл бізге «Ресей арқылы мұнай тасымалдасаң, балама бағыт ойыңда болсын» деген қағиданы миымызға мықтап шегелеп кетті.
