Қазақстанда 2026 жылдың наурызынан бастап тұрғын үй жинақтарының жаңа жүйесі іске қосылады. Бұған дейін тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінде халық қаражатын жинақтау, мемлекеттік сыйақы алу және тұрғын үй займдарын рәсімдеу мүмкіндігі «Отбасы банкінің» құзырында болатын. Енді дәл сондай қызметті екінші деңгейлі коммерциялық банктер де көрсете алады
Қаржы нарығын реттеу агенттігінің мәліметінше, аталған өзгеріс «тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» ұғымының аясын кеңейтіп, оған коммерциялық банктерді қосады.
Соның арқасында қарапайым азаматтар жинағын басқаруда еркіндікке ие болады. Салымшылар қалаған банкін таңдап, тұрғын үй жинақтарын сол жерде сақтап, займдарды да бірден ала алады.
Ұлттық банк те екінші деңгейлі коммерциялық банктерге арнайы жинақ шоттарын ашуға, тұрғын үй займын беруге, сондай-ақ алдын ала немесе аралық несиелерді рәсімдеуге толық рұқсат берілгенін растап отыр.
Коммерциялық банктерде ашылған тұрғын үй жинақтарына жыл сайынғы мемлекеттік сыйақы берілмейді. Қазір мемлекеттік қолдау тек «Отбасы банкінің» салымшыларына арналған. Мемлекеттік сыйақының мөлшері – жылдық жинақ сомасының 20%-ы, бірақ 200 АЕК-тен аспайды.
Мысалы, 2026 жылы ең жоғары премия көлемі шамамен 173 мың теңге болады (865 мың теңгенің 20%-ы)
Реформаның басты интригасы осы: «ТҚЖ туралы заңның 10-бабының ережелері (мемлекет сыйлықақыларын төлеу. — Шамамен. тұрғын үй құрылыс жинақ банкі мәртебесі жоқ екінші деңгейдегі банктерге қолданылмайды… Екінші деңгейлі банктердегі ТҚЖ өнімдері мемлекет сыйлықақысыз жұмыс істейтін болады» дейді Отбасы банк таратқан ақпаратта.
Осылайша, жеке банктерге мемлекеттік оператордың басты козырінен — үкіметтің жыл сайынғы 20 пайыздық сыйлықақысы берілмейді.
- Алайда оның орнына коммерциялық сектор нарықтық вариативтілікті ұсынады. Жинақталу шарттары балдық жүйемен қатаң регламенттелген банк отбасына қарағанда ЕДБ өз желілерін құруға карт-бланш алады.
«Депозиттер мен заемдар бойынша ең төменгі мерзім мен жинақ көлемі немесе белгіленген мөлшерлемелер сияқты бірыңғай міндетті параметрлер белгіленбейді — ТҚЖ бойынша шарттарды банктер дербес анықтайтын болады. Банктер арасындағы шарттардағы айырмашылықтарға олардың ашықтығы жағдайында жол беріледі», дейді ҚНДРА.
Бұл дегеніңіз бір банк өнімді азаматтардың түрлі қаржылық мүмкіндіктеріне бейімдей отырып, соманың 30% -ын бес жылда, ал екіншісі — 50% -ын екі жылда жинақтауды ұсына алады деген сөз.
«Салымшылар таңдау жасағанда стратегиялық тұрғыдан ойланып шешім қабылдағаны дұрыс. Бір жағында мемлекеттік сыйақы тұрса, екінші жағында коммерциялық банктердің ыңғайлы қызметтері мен қаржылық мүмкіндігі тұр», — дейді осы тұста сарапшы Айбар Олжай.
