Қытай валютасына (CNY) қызығушылық ҚХР-мен экономикалық байланыстардың нығаюынан (тауар айналымы> $43 млрд), электрондық коммерцияның өсуінен және юанның әртараптандыру құралы ретіндегі тартымдылығынан артып келеді. 2026 жылдың басында юань/теңге бағамы шамамен 72,6-72,8 теңгені құрап, 2024-2025 жылдары айтарлықтай нығаюдан кейін қалыпты өсуді көрсетті.
Сұраныс 5 жылдан бері төмендеген жоқ
Айырбастау пункттері бесінші жыл қатарынан қытай юанінің «таза» сатылымын арттырып келеді, бұл ретте соңғы төрт жылда олардың көлемі жыл сайын 1 млрд теңгеден асады.
Айырбастау орындарында юаньді таза сату 2025 жылғы шілдеден желтоқсанға дейін оң мәнде болды. Желтоқсан айында нетто-сату көлемі 196 млн теңгені құрады, ал ең жоғарғы көрсеткіш — 419,2 млн теңге. Теріс динамика наурызда (-9,3 млн теңге) және маусымда (-16,6 млн теңге) ғана байқалды. Қытай валютасына деген қызығушылықтың өсуі оның бірқалыпты нығаюымен қатар жүреді. Юанның орташа ресми бағамы 2025 жылы 72,6 теңгені құрады, бұл 2024 жылғы орташа деңгейден 11,2% -ға жоғары. Салыстыру үшін, бір жыл бұрын бағамның өсуі тек 1,3% -ды құрады.
2026 жылғы қаңтарда юанның орташа бағамы 72,8 теңге деңгейінде қалыптасты — желтоқсандық мәннен небәрі 0,3% жоғары және өткен жылғы қаңтар деңгейінен 1,3% жоғары. Ақпан айын 72,1 теңге белгісімен бастаған валюта 3 ақпанға қарай 0,9% — ға, 72,8 теңгеге дейін қымбаттады. Жыл басынан бері бағамның өсуі 0,6% -ды құрады.
Азия, Еуропа, Ислам, Халықаралық банктерден, сондай-ақ Жапония мен Германияның кредиттік агенттіктерінен қарыздар 2024 жылға қатысты қысқарды. Әзірге Қытай Халық Республикасының Экспорт-импорт банкімен несиелендіруі бұрынғы деңгейде. Қытай банкі берілген кредиттер көлемі бойынша сегіз халықаралық даму банкі арасында төртінші орында тұр.
«Самұрық-Қазына» China Development Bank-пен $1 млрд несие желісі туралы келісімге қол қойды, оның едәуір бөлігі юаньмен номинацияланады, сондай-ақ 10 млрд юаньға Panda Bonds облигациялық бағдарламасын бекітті. «Самұрық-Қазына» өз қарызын Қытайдың шетелдіктер үшін жабық ішкі қор нарығына орналастыратын Қазақстанның алғашқы эмитенті болады. Ал квазимемлекеттік компаниялар Гонконгты табысты игеруде. «ҚазМұнайГаз» және Қазақстанның Даму Банкі dim sum bonds (юаньмен номинацияланған, бірақ материктік Қытайдан тыс шығарылған облигациялар) шығару бойынша тиісінше 1,25 млрд және 2 млрд юаньға дебют жасады.
Қазақстанда жұмыс істейтін қытай банктері (23 ЕДБ арасында активтер бойынша 15-ші және 16-шы орындарда) соңғы үш жылда активтер мен кредиттік портфельдердің өсуі бойынша жеделдеді. «Алматыдағы Қытай Сауда-өнеркәсіптік Банкі» және «Қазақстандағы Қытай Банкі» ЕБ (Altyn Bank қытай тарапының бақылауынсыз) 2023 жылдан 2026 жылға дейін активтерді 766 млрд-тан 1,2 трлн теңгеге дейін (56%-ға), несие портфелі бойынша — 181 млрд теңгеге, яғни төрт есеге өсірді.
Қытайлық банктерде пайыздық маржаның мөлшері — нарықтағы орташадан сәл төмен, бірақ соңғы үш жылда күтілетін залалды қарыздарға арналған қаражат — провизиялардың мөлшері өсті. Қытайлық банктер ең алдымен ҚХР инвесторларына бағдарланған операциялық-есеп айырысу ұйымдары ретінде жұмыс істейді,
Юань неге тартымды валютаға айналды
Артықшылықтар пирамидасының негізінде қаражат тарту құны доллармен салыстырғанда неғұрлым төмен. Одан әрі тәуекелдер жүреді. Американдық валюта бұдан былай монолитті де, мінсіз де емес. ЖІӨ-нің 120% -ы ($37 трлн) мемлекеттік қарызы бар американдық экономиканың құрылымдық проблемалары жеке инвесторлар мен орталық банктердің қызығушылығын неғұрлым қорғаныш активтері жағына қарай жылжытады. ҚР Ұлттық банкі алтынға басымдық берді: 2025 жылы резервтегі бағалы металдың үлесі 52% -дан 72% -ға дейін өсіп, валюталық тәуекелдерге тәуелділікті төмендетті.
Сарапшылар не дейді
Сарапшылардың пікірінше, юаньға көшудің негізгі себебі валюта конъюнктурасы емес, нақты экономика болып табылады. Қазақстан мен Қытай «Бір белдеу — бір жол» бастамасы аясында көлік инфрақұрылымынан логистикалық және өнеркәсіптік кластерлерге дейінгі бірлескен жобаларды іске асыруда. Мұндай жағдайда қытай валютасын пайдалану қисынды және экономикалық жағынан ақталған шешімге айналады.
Linklaters халықаралық заң компаниясының серіктесі Теренс Лау Қазақстанға юань абстрактілі қаржы құралы ретінде емес, нақты міндеттер үшін жұмыс валютасы ретінде қажет екенін атап өтті. Оның айтуынша, Қытаймен ынтымақтастық көлемі юаньға деген сұраныс қолданбалы сипатта және тікелей инвестициялық ағымдармен байланысты деңгейге жетті. Сонымен қатар, сарапшылар юань рөлінің өсуі Қытайдың ішкі экономикалық қиындықтары — өнеркәсіптік өсімнің баяулауы және құрылыс секторындағы дағдарыс аясында орын алып отырғанын атап өтті. Алайда Қазақстан үшін бұл тәуекел емес, ірі сауда серіктесімен неғұрлым прагматикалық және әртараптандырылған қаржылық өзара іс-қимыл факторы.
Осылайша, Қазақстанның юаньге деген қызығушылығын дәстүрлі валюталардан бас тарту емес, әлемдік экономиканың өзгермелі құрылымына бейімделу көрсетеді, онда Қытай біртіндеп тек өндірістік ғана емес, қаржы орталығы ретінде де позициясын нығайтып келеді.
