Үкімет қордағы қорды нарыққа кезең-кезеңмен шығаруға шешім қабылдады. Ақпанның соңына дейін өңірлік тұрақтандыру қорларындағы азық-түліктің 140 тоннасы сатылды. Қалған 106 тоннасы кейінге қалдырылды.
Вице-премьер — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің айтуынша, осы шаралардың арқасында әлеуметтік маңызы бар өнімдер бағасының өсуін нөлдік деңгейде ұстап тұру мүмкін.
Макроэкономикалық талдаушы Эльдар Шамсутдиновтың айтуынша, үкіметті кім басқарса да, бізде нарықты реттеу бағаны уақытша «ұстап қалу» саясатына негізделген. Одан өзге тетіктер әзірге сарапшылар деңгейінде айтылып жүр. Сарапшының айтуынша, үкімет сауда үстемесінің 15% -дан аспауын қатаң бақылап отыр. Биылдан бастап онлайн-дүкендерге айналым қаражатын толықтыру үшін жеңілдікті мөлшерлеме бойынша несие беретін бағдарлама жұмыс істейді. Өндірушілерге темір жол арқылы тауарларды жеткізуге 50 пайыздық жеңілдіктер беріледі, бұл өнімнің өзіндік құнын төмендетеді. Мемлекеттік қолдау алған сауда орталықтарына жалгерлер үшін жалдау құнын жыл бойы көтеруге тыйым салатын түзетулер дайындалды.
Мемлекеттің бизнеспен байланысы маңызды.
Егер үкімет, өндірушілер және сауда желілері арасындағы үшжақты уағдаластық болса ортада жүрген делделдардың жолы кесіліп, бизнес ішкі нарықтың мүмкіндігіне назар аударады.
Бағаның әкімшілік шегі мен тұрақтандыру қорлары іргелі факторларды жаба алмайтыны түсінікті.
Келесі сарапшы Мағбат Спановтың айтуынша, өңірлік тұрақтандыру қорлары сақтандыру буфері рөлін атқарады: Әлеуметтік павильондар халықтың тауарларға әділ бағамен тікелей қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Мұндай шаралардың тиімділігі көп жағдайда логистикалық алыс-берістің нәтижесіне байланысты. Маусымаралық кезеңде фермерлермен жасалған форвардтық келісімшарттар көкөністердің тұрақты қорын қалыптастыруға және бағаның өсуін тежеп, нарықтағы бағаны суытты.
«Ұзақмерзімді стратегиялық жоспары бар бизнестің өмірі ұзақ. Елдің барлық аймағында қазіргі заманғы технологиямен жабдықталған қоймалар салу керек. Бизнесмен арадағы келісім шарт тек бірер жылмен ғана шектелмей, ұзақ мерзімді қамту керек. Мысалы, алма, жүзім өсіріп отырған фермерлерді тұрақтандыру қорларының шарттармен жұмыс істеу тиімсіз. Сондықтан олар алыс-жақын шетелдердегі азық-түлік қоймаларымен байланысқа шығуға тырысады», дейді М. Спанов.
М. Спановтың айтуынша, үкіметте бағаға нарық жолымен әсер ететін мүмкіндіктер бар. Қор, нарық және сауда желілері арасындағы байланыс жүйеленіп қалды. Енді үкіметтің назары тек қор емес, логистикалық қоймаларға бағытталуы тиіс. Бір бағытпен жүре берсек, мүмкіндігіміз де шектеліп қалады. Себебі тұрақтандыру қоры мемлекеттің мүмкіндігіне, субсидиясына сүйенсе, логистикалық қоймадағы бағаны ұсыныс пен сұраныс қалыптастырады. Қырғыз және өзбек кәсіпкерлері тарапынан шекаралық аймақтарда логистикалық қоймалар салу туралы ұсыныстар айтылып жатыр. Бұл ұсыныс біз жақтан қабылданса, қорлардың қажеттілігі күн тәртібінен түсіп қалады. Бірақ мұның бәрі әзірге келісімдер шеңберінде талқыланып жатыр.
Сарапшылардың айтуынша, тұрақтандыру қорларының бақылау және есеп беру жағы жетілдіру керек. Азық-түлік бағасының өсуі — біреудің қателігінің салдары емес, ел экономикасының қалай жұмыс істеп жатқанының көрінісі. Ауыл шаруашылығы тиімді, ал нарық — теңгерімді болуы тиіс. Тұрақтандыру қорларымен бағаны реттеу нарықтық тетіктерді алмастырмайды. Ауыл шаруашылығы мен Сауда министрлігіне мемлекеттің нені реттейтінін, нарықтың өзі не қалыптастыратынын түсіну маңызды. Тек сонда ғана баға мен инфляциямен күрес туралы әңгіме эмоциядан тазарады.
АЛМАТЫ
