Астана мен Алматыда LRT іске қосу (2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша) кумулятивті экономикалық әсері есептеліп жатыр. Әлемде қоғамдық көлік шығынды, субсидияланатын сала. Мемлекет әзірге оның жол ақысын 200 десе, нарықтық құны 1000 тенге болуы мүмкін. Үстіндегі 800 теңге мемлекет қалтасынан төленеді. Біз бірінші кезекте оның пайдасына емес, экономикаға әсеріне назар аударуымыз керек.
- көліктің өзі бастапқыда шығынды болуы мүмкін және құрылыстың жоғары құнын талап етеді ($1,8 млрд)
- Қаржы құны оның экономикаға әсерімен есептеледі. Сауда желілері, жарнама , салық, жұмыс орындары.
Құрылыс саласы одағының өкілі Ералы Сауранбаевтың пікірінше, болашақ метро стансалары мен ЖРК маңындағы жылжымайтын мүліктің құны өседі. Алайда сарапшының пайымдауынша, әсер екі жақты болуы мүмкін.
«Бағаның өсуімен бірге ішкі өңірлік көші-қон да күшеюі мүмкін. Адамдар тұрғын үй қолжетімді болатын қала орталығынан қала маңына көшуді жиі қарастыратын болады», — деп атап өтті Сауранбаев.
Алайда, оның айтуынша, тұрғын үй құнына жаңа Салық кодексі әсер етеді, оған сәйкес құрылыс салушылар әр пәтерді сатудан 16% ҚҚС төлеуге міндетті болады.
Экономист Бауыржан Шурманов бұл тартымдылықты ритейл үшін бірінші болып байқауға болады деп санайды.
Бауыржан Шурмановтың айтуынша, әлемдік урбанистикада «қолжетімділік үшін сыйлық» деген ұғым бар.
«Жылдам жүретін көлік станцияларынан 10-15 минут қашықтықтағы нысандар әдетте кварталдардың тереңіндегі ұқсас тұрғын үйлермен салыстырғанда 15% -дан 25% -ға дейін қосылады. Бұл жалға алуға да қатысты: ЖРК жолындағы коммерциялық алаңдар қалада ең көп сұранысқа ие болады», — дейді Бауыржан Шурманов.
«Біз бос жерлердің заманауи көпфункционалды кешендерге айналғанын көреміз. Бұл көлікке бағдарланған
ЖРК экономикалық әсері тек сауда мен жылжымайтын мүліктің өсуінен ғана көрінбеуі мүмкін. Оның қаншалықты жаңа жұмыс орындарын, жеке инвестициялар мен салықтарды беретіні де маңызды.
Келесі сарапшы Сапарбай Жобаевтың айтуынша, ЖРК іске қосу және станциялардың айналасын дамыту бірнеше жыл ішінде 2 мыңнан 6 мыңға дейін жаңа жұмыс орнын құруы мүмкін. «Олардың 700-1200-ге жуық жұмыс орны көлік жүйесін пайдаланумен байланысты болуы мүмкін, тағы 1-2,5 мың жұмыс орны — станциялар маңындағы шағын және орта бизнестің дамуымен және сол шамада — желі бойындағы коммерциялық құрылыспен, сервистермен, кеңселермен және қоғамдық кеңістіктермен байланысты болуы мүмкін», — дейді ол.
Оның бағалауы бойынша, желі бойындағы жеке инвестициялар іске қосылғаннан кейін алғашқы жылдары 150-350 млрд теңгені құрауы мүмкін.
Оның айтуынша, бұл тікелей бюджет кірісі емес, қала экономикасына әсері: адамдар кептелісте аз тұрады, жұмысқа, бизнеске, оқуға, әуежайға және вокзалға тез жетеді.
Егер босатылған уақытты жылдық мәнде есептесек, оның бағалауы бойынша, қала жылына үнемделген 9-18 млн адам-сағат ала алады.
«Егер оны Қазақстандағы орташа сағаттық еңбекақы бойынша ақшалай эквивалентке ауыстыратын болсақ, онда жыл сайын 21-43 млрд теңге экономикалық құндылық туралы айтуға болады», — дейді сарапшы.
