Экономикалық белсендi адамның (еңбекке қабiлеттi жастағы адамның) қайтыс болуы адам капиталының тiкелей және жанама шығындары ретiнде жiктелетiн экономикаға едәуiр терiс әсер етедi. Зардаптары микродеңгейге де (отбасы, кәсіпорын), сондай-ақ макдеңгейге де (мемлекет) әсер етеді. Алматыда Қазақстанның қалалары мен өңірлерінде көше-жол қозғалысы қауіпсіздігі бойынша өткен ұлттық семинарда осы және басқа мәселелер талқыланды. Оның жұмысына ІІМ, Көлік министрлігінің, Алматы әкімдігінің бейінді басқармаларының, БҰҰ UN Habitat, Sergek Group агенттігінің, зерттеу институттары мен азаматтық қоғамның өкілдері қатысты.
Семинарды Vision Zero Community, «Алматы қаласының даму орталығы» АҚ және UN Habitat ұйымдастырды. Қатысушылар жолдардағы өлім-жітімді нөлге дейін төмендету мүмкіндігін талқылады. Саясат, қалалық жоспарлау және ведомстволар арасындағы өзара іс-қимылға ерекше назар аударылды. Семинарда талқыланған тақырыптардың бәрі өзекті. Бірақ назарымызды адам өмірінің құнын миллиард доллармен бағалаған талдаулар назарамызды аударды. Себебі адам өмірінің бағасы — бұл жеке трагедия ғана емес, сонымен қатар тікелей экономикалық мәні бар көрсеткіш. Жол-көлiк оқиғаларынан болатын шығындар әдеттегiден едәуiр кеңiрек және тереңдей түседi. Бағалаулар әртүрлі болды — 110 млн теңгеден шамамен 2 млн долларға дейін.
Sergek Group-тың тең құрылтайшысы Әсет Ахметовтың айтуынша, орташа есеппен бір қазақстандықты жоғалту бюджет үшін алынбаған 110 млн теңгеге жуық салықты білдіреді. Сонымен қатар, ол сөз тек салықтық түсімдер туралы болып отырғанын — үй шаруашылықтары үшін салдарды және салық төлеушінің өзінің жоғалтқан әлеуетін ескермей. Оның айтуынша, бұл бағалау болжамды сипатқа ие.
Талқылауға «ЖҚД ҚазҒЗИ» ЖШС директоры Арыстан Масанов та қатысты. Оның айтуынша, есептеулер жүргізілді және адам өмірінің құны айтарлықтай жоғары — шамамен 2 млн доллар.
«2022 жылы Дүниежүзілік банк өмір сүру құнын терең зерттеді, оған мен жергілікті сараптама бойынша консультант ретінде тартылдым. Бұл жұмыста екі тәсіл қолданылды. Біріншісі — iRAP (International Road Assessment Program) әдіснамасы, ол бүкіл әлемдегі жолдардың қауіпсіздігін бағалау үшін қолданылады. Ол айтарлықтай жеңілдетілген және адам өмірінің құнын жалпылама түрде есептейді. Дүниежүзілік банк қолданған екінші тәсіл егжей-тегжейлі болды: сарапшылар медициналық деректер кешенін және үй шаруашылықтарының кірістерін талдады. Осы факторларды талдау нәтижесінде орташа көрсеткіш миллион доллардан асты. Осы материалдар негізінде біз өз зерттеуімізді жүргіздік», деді Масанов.
Оның айтуынша, есептеу үшін бірнеше тәсілдер негізінде өзіндік әдістеме әзірленді. Оған Дүниежүзілік банктің нақтылау коэффициентін қолдана отырып, iRAP бағдарламасының қағидаттары негіз болды.
Бұл коэффициентті пайдалану адам өмірінің орташа құнын шамамен 2 млн доллар деңгейінде анықтауға мүмкіндік берді, бұл шамамен 1 млрд теңгеге баламалы.
Түрлі дереккөздерде келтірілген осы есептеулерге сәйкес, ЖКО-дан келетін жалпы экономикалық шығын шамамен 7,5 трлн теңгеге бағаланады.
