Бір кездері онкологияда «күшті у – күшті ем» деген ұстаным болды. Қаншалықты у берсең, ісік соншалықты тез өледі деп ойладық. Бірақ шындық басқа болып шықты: у ісікті ғана емес, адамды да өлтіре жаздайды. Сондықтан соңғы он жылда ғылымның бағыты күрт өзгерді. Ендігі мақсат «Қандай у береміз?» емес, «Уды қалай жасырып жеткіземіз?» деген сұраққа жауап іздеу. Осы сұраққа берілген үш түрлі жауап бүгінде үш елде қатар сыналып жатыр. Бір қызығы, сол үшеуінің бірі – Қазақстанда.
• Майға тығылған у: Ресей ғалымдарының айласыМәскеудегі Н.Д. Зелинский атындағы Органикалық химия институты ескі таныс – камптотецин деген препаратты алды. Бұл – өте күшті у. Ісік жасушасының көбеюін тоқтатады. Бірақ үш кемшілігі бар: суда ерімейді, қанда тез жоғалады, жүрекке ауыр тиеді.Ғалымдар оны өлтірмей, киіндірді. Табиғи майлармен – холестеринмен, қайың бүршігіндегі бетулинмен, алма қабығындағы урсол қышқылымен қаптады. Сыртынан қарасаң – кәдімгі май түйіршігі.Міне, айла осында жатыр. Қатерлі жасуша – ең ашкөз жасуша. Ол тез өсу үшін сау жасушадан 5-7 есе көп май жейді. Ол осы жылтыр майды «ас» деп ойлап, еш күдіксіз жұтып алады. Ал ішіне кірген соң ғана май қабығы еріп, ішіндегі у босайды.Бұл – аңыздағы Троя атының дәл көшірмесі. Сыртта – сыйлық, іште – жауынгер. Сынақта бұл әдіс өзін ақтады: холестанолды гибрид сау жасушаға тимей, ісікке 7 есе күшті тиді. Ал бетулинді гибрид тіпті еш дәріге көнбей кеткен, төзімді ісіктің өзін жеңді.Бұл – әзірге зертханалық жаңалық. Бірақ ол бір ақиқатты дәлелдеді: ісікті күшпен емес, ашкөздігін пайдаланып, алдау арқылы жеңуге болады.
• Витаминге тығылған у: Қазақстанның DVC препаратыАл осы логика – «жаудың әлсіздігін пайдалану» – қазір Астанада да жүріп жатыр.Назарбаев Университетінің профессоры Дос Сарбасовтың командасы жасаған DVC препараты да дәл солай ойлайды. Тек ол майды емес, ісіктің тәттіге құмарлығын пайдаланады.Қатерлі жасуша қантты көп жейді. DVC – жоғары дозадағы С дәруменінің туындысы. Ол қантқа ұқсап, ісіктің ішіне кіріп алады да, ішінде сутегінің асқын тотығына айналып, ісікті іштен жарып жібереді. Сау жасушада одан қорғайтын фермент бар, ісікте – жоқ.Биыл наурызда Ұлттық онкологиялық орталықта DVC-нің адамға алғашқы сынағы басталды. Алғашқы нәтиже жаман емес: сынаққа қатысқан барлық науқас аман, кейбіреуінде ісік кішірейген. Бұл – әлі дәрі емес, үміт. Бірақ бұл үміт – қазақстандық ғалымның өз қолымен жасаған «троян аты».3. Сәулеге тығылған у: ертеңгі ем қалай болады?
• Ал үшінші «троян» – сәуледен жасалған. Ол да Астанада.Президенттік аурухананың Ядролық медицина орталығында «тераностика» деген әдіс енгізілді. Терапия + диагностика. Бір молекуланың екі қызметі бар: алдымен ол ағзаны аралап, ісіктің қайда жасырынғанын жарықпен көрсетіп береді. Сосын сол молекулаға жалғанған изотоп сол жерге сәуле апарып, ісікті іштен күйдіреді. Яғни, барлаушы да, жауынгер де – бір адам.Осы қатарда Астанада ашылған Орталық Азиядағы тұңғыш протон орталығы да тұр. Ол сәулені жан-жаққа шашпай, протон шоғын тура ісіктің ішіне апарып атады. Сау тінге зияны 60% аз.ТүйінҮшеуін қатар қойсақ, сурет анық: Ресейде – майға тығылған у, Қазақстанда – витаминге тығылған у, ядролық орталықта – сәулеге тығылған у.Аты әртүрлі болғанымен, философиясы бір: онкология енді «улау» ғылымынан «алдау» ғылымына айналып келеді. Қатерлі ісікті сыртынан ұру қиын. Оны іштен жару оңай. Ол үшін оған өзі қалаған нәрсені – майды, қантты, жарықты – сыйға тарту керек. Ал сыйлықтың ішінде не бар екенін ол білмей қалады..
