Чилидегі 11 жасар Максимо Леонның Ла-Монеда сарайы алдында Қазақстанға куэка арнауы — кездейсоқ флешмоб емес. Бұл — Қазақстанның жұмсақ күшінің (soft power) 10 жылда алғаш рет мұнайсыз жұмыс істеуі.
Феноменнің экономикасы:
Димаштың Сантьягодағы концертіне билет 48 сағатта сатылып кетті. Себебі — демография.Чилиде 19 млн халықтың 62%-ы — 35 жасқа дейінгілер, олар YouTube-та өскен. Димаштың YouTube-тағы 2,1 млрд қаралымының 18%-ы — Латын Америкасынан. Яғни сұраныс бар, ұсыныс жоқ еді. Максимо оқиғасы сол сұраныстың жергілікті мәдениетке (куэка — Чилидің ЮНЕСКО-дағы мұрасы) сіңуі.Бұл — қазақстандық креативті индустрияның алғашқы франшизасы. Біз бұрын әнші апарсақ, қазір чилиліктердің өзі бізге ән жазып жатыр.
Дауыс технологиясы:
Әлемдік вокал нарығы 2020 жылдан бері дағдарыста. Автотьюн барлық дауысты бірдей қылды. Тыңдарман шаршады. Нарық «шынайы дауыс» іздеді.Димаш сол сұранысқа түсті:Биофизика: Оның вокал байламдарының ұзындығы — 19 мм (ер адамда орташа 17 мм, әйелде 12 мм).
Бұл оған баритон мен сопраноны бір көмейде ұстауға мүмкіндік береді. Бұл — табиғи аномалия.Техника: Ол «микст» деген техниканы қолданады — кеуде және бас резонаторын 50/50 араластырады.
Әлемдік попта оны тек 5% әнші меңгерген. Қазақстанда — жалғыз.
Репертуар стратегиясы: Ол қазақ, қытай, француз, ағылшын, итальян тілдерінде айтады. Әр елде — өз хиты. Қытайда — 600 млн аудитория, АҚШ-та — The World’s Best шоуы. Бұл — глобалды диверсификация.Салыстырсақ, әлемдік жұлдыздар бір тілде, бір жанрда қалады.
Димаш — 5 тіл, 4 жанр.3. Қазақстан эстрадасына соққы:
Димаш — қазақ музыка индустриясының кемшілігін көрсететін лакмус.Инвестиция: Димашқа 12 жыл салынды (музколледж, КазҰӨУ, Астана Опера). Орташа қазақ әншісіне — 6 ай, бір клип. Нәтиже — бірі 6 октава, бірі 1,5 октава.
Монетизация:
Қазақстанда әншінің табысы — 80% той, 20% стрим. Димашта — 90% стрим, тур, лицензия, 10% жеке кеш. Ол тойға бармайды, себебі бір билеті $150. Біздің модель тойға байланғандықтан, вокал дамымайды.
Менеджмент:
Димашты Dears фан-клубы басқарады — 120 ел, 30 тіл. Қазақ әншісін — ағасы, досы. Кәсіби менеджмент жоқ.Яғни мәселе талант жоқтығында емес, экожүйе жоқтығында.
«Димаш «қазақ әнін әлемдік көшке кіргізді ме?
: Иә, қосты. Бірақ толық интеграция емес, адаптация жасады. Ол 2 түрлі технология қолданды.Қабығын қазақ, жанын әлемдік қылды.
Мысалы, «Самалтау» немесе «Дайдидау». Әуен — таза қазақ пентатоникасы (5 нота), бірақ аранжировкасы — итальяндық опер оркестр + америкалық поп-драм. Тыңдарман «бұл экзотика, бірақ құлаққа жағымды» деп қабылдайды. Бұл — суши сияқты. Балық — жапон, күріш — бүкіл әлем жейді.Домбыраны вокалға айналдырды.
Ол домбыраның шанағын, қобыздың ыңылын дауыспен салады. «Ұмытылмас күн» әнінде ол домбыра күйін дауыспен ойнайды. Шетелдік «вау, бұл қандай аспап?» деп ойлайды, ал біз «бұл — күй» деп түсінеміз.Тілді айналдырды.
Әлемдік сұраныс — ағылшын тілі.
Бірақ ағылшынша қазақ әнін айтса — қазақтығы кетеді.
Димаш қазақша айтады, бірақ алдына ағылшынша сторителлинг береді. «Бұл — менің атамның даласы туралы ән» деп. Әлем мәтінді емес, эмоцияны түсінеді.Осы формуламен ол «S.O.S» (француз) концертінің ортасына «Сарыарқа» күйін тығып жібереді. 20 000 қытай жылап тұрады, неге жылап тұрғанын білмейді.
Интеграция болды ма…
Шындық — 50%. Ол қазақтың халық эстрадасын әлемдік сұраныстың радарына кіргізді. Бұрын «қазақ әні = этно-фестиваль» еді. Қазір «қазақ әні = Димаштың репертуары». Spotify-та «Kazakh folk» іздесең — бірінші Димаш шығады. Бұл — SEO жеңісі.
Болмаған жағы:
Ол қазақ эстрадасының индустриясын кіргізген жоқ, өзін ғана кіргізді. Әлемдік сұраныс — Димашқа бар, қазақ эстрадасына жоқ. Одан кейінгі Қайрат, Әбдіжаппар, Мәдина — сол сұранысқа іліне алмады. Себебі Димаш — көпір, бірақ көпірден кейін жол салынбады.Бізде әлі бір де бір қазақ халық әні (Димашсыз) Billboard World Chart-қа кірген жоқ. Демек, интеграция — жеке тұлға деңгейінде, жүйе деңгейінде емес.
. Неге толық болмады?.
Өнім жоқ: Әлем сұрайды — «маған қазақша заманауи хит бер». Біз береміз — «Аяулым-ай». Өңдеу жоқ, ремикс жоқ, ағылшынша нұсқа жоқ. Димаштың өзі «Qairan Elim»-ді 3 жыл өңдеді.Авторлық құқық: Қазақ халық әндерінің 80%-ның нотасы, авторы тіркелмеген. Әлемдік лейбл оны алғысы келсе, кімнен рұқсат алады? Spotify лицензия бермейді. Димаш өз қалтасынан төлеп, заңдастырады.
Димаш қазақ халық эстрадасын әлемдік сұраныспен интеграциялай алды, бірақ оны біз жүйелей алмадық. Ол — терезе ашты, бірақ терезеден кейін есік салмадық. Енді міндет — мемлекет пен продюсерлерде. Бізге Димаш ашқан жолмен жүретін 100 орта деңгейлі артист керек.Әйтпесе тарихта «қазақты әлемге бір адам танытты» деп қаламыз, «бір индустрия танытты» деп емес.
БИЗМЕДИА ТҮЙІН:
Максимо Леонның куэкасы — тегін жарнама. Қазақстан 2026 жылы креативті экономикаға $1 млрд салуды жоспарлап отыр. Егер сол ақшаның 10%-ы Димаш сияқты 5-6 әншіні академиялық дайындауға кетсе, 5 жылда Қазақстан мұнайдан басқа екінші экспорт — «дауыс» экспортын алады.
