Қазақстанда заң бойынша декрет – 3 жыл. Бірақ төлем 1,5 жылдан кейін тоқтайды, мемлекеттік садикке кезек 2 жыл, ал жекеменшік садик 180 мың теңгеге жеткен. Сондықтан жас аналар 6 айдан кейін жұмысқа шығуға мәжбүр. Президент Тоқаевтың «шетелде аналар 2 аптадан кейін жұмысқа жүгіреді» деген сөзі осы дағдарысты қайта көтерді.
Заңда 3 жыл, өмірде – 1,5 жыл
Президент «Таза Қазақстан» акциясында «бізде 3 жылдық декрет бар, рейтингі жоғары елдерде жоқ» деді. Бұл – рас. Бірақ шындық мынада: жұмыс істейтін әйелге төлем 1,5 жасқа дейін ғана беріледі, ол да жалақының 40%-ы. 1,5 жастан 3 жасқа дейін – 0 теңге. Екінші үзіліс – садикТөлем біткен соң ана баланы садикке беруі керек. Бірақ:Алматы, Астанада 30 мыңнан астам бала кезекте тұр. Күту – 1,5-2 жыл.Жекеменшік садик: Алматы/Астанада 90-180 мың, өңірлерде 60-120 мың теңге. Бұл – орташа жалақының жартысы.Нәтижесінде тізбек үзіледі: 3 жыл декрет (қағазда) -> 1,5 жыл төлем (шындықта) -> садик жоқ/қымбат.
Шетелде қалай?
Тоқаев мысал еткен елдер керісінше жасаған – декретті қысқартып, садикті арзандатқан.Франция: Декрет 16 апта ғана, бірақ бала 3 айдан бастап яслиге барады. Ата-ана 200-500 еуро төлейді, қалғанын мемлекет жабады.АҚШ: Декрет те, арзан садик те жоқ. Садик – 1500 доллар. Сондықтан аналар 2 аптадан кейін шығады. Бұл – Тоқаев сынаған модель.
Швеция: 480 күн декрет әке-шешеге бөлінеді, садик табыстың 3%-ы ғана.
Қазақстан қай модельге жетеді?
Біздің қалта Скандинавияға жетпейді. Швеция ЖІӨ-нің 3,5%-ын садикке жұмсайды – жылына 20 млрд доллар. Біз бүкіл білімге 4,5 млрд жұмсаймыз.Біз америкалық модельге қарай кетіп барамыз – мемлекет садик салмайды, баға 180 мыңға шықты. Бұл – ең жаман жол.
Бізге Франция моделі келеді.
Неге? Есеп қарапайым. Жылына 400 мың бала туады. Әр балаға садикке 50 мың теңгеден ваучер берсе – жылына 240 млрд теңге.Тоқаев кеше айтқан 800 мың күмәнді мүгедекке жылына 768 млрд теңге кетеді. Оның 10%-ын тазаласаң – бүкіл садик мәселесі шешіледі.Сондықтан қазақстандық гибрид керек:1,5 жыл – жоғары төлем (70%) + 1,5 жастан бастап кепілді арзан садик (50 мың, қалғанын мемлекет төлейді).Қазір әйелдер «3 жыл отырғым келеді» демейді. «Баламды сенімді жерге беріп, жұмыс істегім келеді» дейді. Тоқаевтың мақтанышы дұрыс, бірақ заман өзгерді
