Бірақ өсімнің нәтижесінді қарапайым халық әлі сезініп үлгерген жоқ
- Үкіметтің жыл басындағы жоспары мұнайға қарап түзілді.
- Жыл басында 2025-2027 жылдарға арналған республикалық бюджетте мұнай бағасы барреліне 75 доллар, ал доллар курсы 470 теңге деп бекітілген.
Сценарий түзелгенмен, Ұлттық қорға қол салу тоқтаған жоқ. Биыл да үкімет Ұлттық қордан 5,3 трлн теңге қаражат алатынын жыл басында-ақ жариялап қойды.
Биыл сарапшылар тарапынан мұнай тасымалына қатысты тез арада баламалы логистиканы күшейту керектігі жиі айтылды. Еске салсақ, биылғы қарашада КҚК-ның Новороссийскідегі терминалына Украина дрондармен шабуылдап, теңіз жағалауында мұнай тиейтін үш құрылғының бірі зақымданды. Соған байланысты экспорт күрт шектеліп, қазақ үкіметі балама бағыт іздей бастады.
Ал қаржыгерлердің пайымдауынша, үкімет өсімді өсіріп, экономиканы арттырамыз десе, ең алдымен бюджетке түсетін түсіммен, одан шығатын шығысты дұрыстап есептеу керек еді. Мәселен, республикалық бюджеттің шығыстары:
- 2026 жылы – 27,7 трлн теңге,
- 2027 жылы – 28,8 трлн теңге,
- 2028 жылы – 29,8 трлн теңге болады.
Кірістерге келсек, Қаржы министрлігінің есептеуінше:
- 2026-2027 жылы – 23,1 трлн теңге,
- 2028 жылы бюджетке түсетін кірістер 27,6 трлн теңге көлемінде болмақ.
Үкімет пен Ұлттық банк инфляцияны шідерлеп, экономиканы «қызып кетуден» сақтау үшін ең алдымен нарықтағы ақша массасын азайтуға кірісті. Базалық мөлшерлемені қатаңдатты. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов «экономикада 8 трлн теңгеден артық ақша бар» деп уайымдады. Биыл сол артық ақшаның 3,5 трлн теңгесі, банктердің депозитінде ұсталып отыруы керектігі анықталды. Айналымға артық ақша кетпеуі үшін енді ол қаражатты несиеге де беруге болмайды. Сол кезде несие беру үшін қолжетімді қаражат азаяды.
Мақсатсыз экономика болғаннан кейін де нарықта артық қаражат жүретінін көп айтады. Әрбір тиын нақты есептелсе, оның қайтарымы да еселенеді.
Қысқасы жыл басында экономиканы дамытуды жоспарлағанда небір ғажайып уәделер беріледі.
- Ұлттық банк биыл жыл басында инфляцияны келер жылы 5-6 пайызға түсіруге болатын мүмкіндіктерді айтатын.
- Енді жыл соңында бас банк 2026 жылы инфляцияны 5 пайыздық деңгейге түсірудің қиын екенін мойындай бастады. Бас банктің ақша-несие саясаты жөнінде жазылған арнайы баяндамасында келер жылы инфляцияның шарықтайтыны, 2026 жылы қымбатшылық көлемінің 9,5-12,5 пайыз мөлшеріне дейін баруы мүмкін екені айтылды.
Рас, біз биылғы жылды 6,4 пайыздық экономикалық өсіммен аяқтап отырмыз.
Үкімет келер жылы экономиканың өсімі 5,4 пайыз болады дейді. Ал Халықаралық валюта қоры 2026 жылы Қазақстан экономикасы 4,5 пайызға өседі десе, Азия даму банкінің есебінше, біздің өсім 4,3 пайыз болады.
2026 жылғы бюджетте 23,1 трлн теңге кіріс, 4,6 трлн теңге тапшылық болмақ. Мұны есептеп отырған қаржыгерлер үкіметке келер жылы тым әсершіл жоспарлар құрып, тегін уәдені үйе бермей «көрпеге қарап көсілуді», жауапкершіліктің құнын арттыруды ескертеді.
