2026 жылғы 20 қаңтарда V Ұлттық Құрылтай отырысында президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанда көмір энергетикасын дамыту маңыздылығын атап өтті. Мемлекет басшысы бұл жайлы қауіпсіздік кеңесінің соңғы отырысында да айтып өткен. «Қазақстанда көмір қоры өте зор – шамамен 33 миллиард тонна. Қазіргі тұтыну деңгейінде бұл қор 300 жылға жетеді. Жыл сайынғы өндіру 110 миллион тоннаны асып түседі, бұл елімізді әлемдік деңгейде алдыңғы қатарға шығарды. Көмір – стратегиялық активіміз, оны соңғы технологияларды қолдана отырып, қоршаған ортаға зиянсыз пайдалану қажет» Тоқаев.
Ардагер -энергетика Советхан Нұрпейісов бізбен әңгімесіндеэнергетикалық жүйенің мүмкіндігі толыққанды зерделенбеген. Мұнай мен табиғи газды және уранды пайдалану арқылы энергия өндіру – бұрыннан қалыптасқан әдіс. ағын судан, жел мен күннен, тіпті қалдықты, ескі резеңке дөңгелекті жағу арқылы да электр энергиясын алудың сан түрлі тәсілі бар. Бірақ мұның бәрі қаржыға келіп тіреледі. «Қазақстан – салқын климаты бар ел, өңірлеріміз газдандырылмаған, көмірден мүлдем бас тарту бізге әзірге тиімсіз. Демек бізге жұмыс істеп тұрған ЖЭО жаңғырту мен оны технологиямен интеграциялау керек. Мұны көмір кеніштеріне көз тіккен инвесторлар есебінен де шешуге болады» дейді С: Нұрпейісов,.
Қазір көмір энергетикасына басымдық беретін елдердің басым көпшілігі Қытайдағы ЖЭО-ның мүмкіндігіне назар аударып жатыр.
Қытай өткен жылдары қуаты 94,5 ГВт көмір электр станцияларының құрылысын бастады, бірақ 2027 жылға қарай көмір энергиясын шығаруды екі есеге қысқарту бойынша кешенді жоспарды ұсынды. Жоспар көмірді биомассамен және жаңартылатын сутектен алынған «жасыл» аммиакпен бірге жағуды, сондай-ақ көміртекті ұстау, пайдалану және сақтау технологияларын (CCUS) енгізуді қамтиды. Мақсаты — көмір электр станцияларының шығарындыларын газ электр станцияларының шығарындылары деңгейіне дейін қысқарту. Қытайдағы ЖЭО-ның негізгі қағидаты — көмір электр станциясынан қоршаған ортаға түсетін жүктеме сол қуаттағы газ электр станциясынан жоғары болмауы тиіс. Қытайда бұл жаңа бу параметрлері мен жаңа сүзу жүйелерінің арқасында сақталады. Басқаша айтқанда көмірден ауаға тарайтын зиянды қалдықтарды су мен будың сүзіп алуға мүмкіндік бар. Қытайда қолданылатын технологиялар қатты бөлшектердің 99,99 пайызын ұстауға мүмкіндік береді.
Технология дамып жатыр. Семей және Өскемен қалаларында салынатын жаңа көмір ЖЭО, сондай-ақ Курчатов және Екібастұз қалаларында ірі электр станциялары осындай технологияларды қолдана отырып салынатын болады. «Бір ғана Екібастұз ЖЭО-ның қуаты екі бірдей АЭС-тің қуатымен бірдей. Ал жаңа ЖЭО құрылыстарына жұмсалатын қаржы АЭС пен салыстырғанда арзан. Екібастұздағы көмір қорының мүмкіндігі Қазақстанның барлық жылу электр орталықтарын көмірмен қамтамасыз етуге де, экспортқа шығаруға да жетеді» дейді сарапшы. Қысқасы, мемлекет басшысы энергетикалық дипломатияның құпиясы тек АЭС немесе жаңғыртылған энергетика көздерінде емес, көмірге байланысты екенін ескертті, тапсырма берді, энергетикалық дипломатия сыртқы саясат тұрғысынан мемлекеттердің энергетикалық мүдделерін қорғау процесіндегі негізгі ойын ережесі екенін ескертті. Бұл ретте көмір — бұл геосаяси мүдделер призмасы арқылы қаралатын энергетикалық қауіпсіздік пен ықпалды қамтамасыз етуге арналған негізгі ресурстардың бірі екені айтылды. Көмір отынның басқа да қазба түрлері сияқты энергетикалық қауіпсіздік пен елдер арасындағы бәсекелестік стратегияларында негізгі факторға айнала бастады
