Ұлттық банк төрағасының орынбасары Ақылжан Баймағамбетов кеше журналистермен кездескен кезде Қазақстанда кепілдіксіз тұтынушылық несиелеу тоқтап калмағанын, тек реттеу енгізілгеннен кейін ғана баяулағанын айтып, оны бірнеше себептерден түсіндірді.
- Нарық біртіндеп молығу нүктесіне жақындап келеді:
- Қазақстанда тұтынушылық кредиттер көп жылдар қатарынан жоғары қарқынмен өсті және бұл өсім шексіз жалғаса алмайды. Екінші жағынан, реттеу араласты.
- Ұлттық банк төрағасының орынбасарының айтуынша, оның міндеті қарыздық жүктемені азаматтар үшін қолдан келгеннің өзінде қалдыру, ал банктер тек жоғары маржиналдық үшін ғана қарыз беруді ұлғайтпау болып табылады.
«Реттеу азаматтардың несиелік жүктемесі оларға қолайлы болуына бағытталған. Банктерде жоғары маржиналдылықты қуғындау нәтижесінде бұл азаматтар үшін жоғары кредиттік ауыртпалыққа айналмауы үшін», — деді ол.
Ақылжан Баймағамбетовтың бағалауынша, қазіргі шектеулер банктер тәуекелдерді жақсы өлшеп, ең қауіпті сценарийлерді кесіп тастайтындай етіп таңдалған.
«tail risks — артқы қатерлер — қысқартылды. Осы тұрғыдан мен: а) реттеу оңтайлы; б) біз, әрине, — бұл таста ойылған қандай да бір догма емес — біз нарықты бақылаймыз», — деп атап өтті ол.
Баймағамбетов кепілдіксіз тұтыну несиелендіруі қазір шынымен де баяулап бара жатқанын, бірақ бұл оны тұншықтырып жіберуді білдірмейтінін атап өтті. Оның айтуынша, портфель бәрібір бір жыл бұрынғыдан көп.
Ақылжан Баймағамбетов кредиттік импульс бағаның өсуін тездетуге қабілетті екенін, демек бұл сегменттегі біркелкі динамика — макроэкономика үшін плюс екенін атап өтті. Сонымен қатар билік банктердің бөлшек қарыздарға емес, бизнесті несиелеуге көп қаражат жұмсауын қалайды. Ұлттық банк төрағасының орынбасарының айтуынша, бұл басымдық фискалдық саясатта да көрініс тапқан.
Ол жеке тұлғаларды несиелендіруге корпоративтік табыс салығының неғұрлым жоғары мөлшерлемесі — 25% салынатынын, ал бизнесті несиелендіру үшін 20% мөлшерлеме қолданылатынын еске салды. Бұдан басқа, банктерді экономиканы қаржыландыруға итермелейтін салықтық жеңілдіктер мен реттеуші шаралар бар.
Ұлттық банк осыған дейінгі ұстанымына өзгеріс енгізген жоқ
Ақылжан Баймағамбетов бұрынғы динамика — жылына шамамен 30% — тым жоғары болды деп есептейді.
«Тұтынушылық несиелендіру өсіп келеді, бірақ одан да салауатты қарқынмен, органикалық қарқынмен, портфельдің бұрынғыдай өсу қарқынымен емес, жылына 30% қарқынмен өсуде. Бұл, әрине, өте көп болды, бұл өте жоғары қарқын болды», — деді ол.
