Ұлттық банк базалық мөлшерлемеге қатысты кезекті шешім шығарып, негізгі көрсеткішті төртінші рет 18% деңгейінде өзгеріссіз қалдырды. Инфляция біртіндеп бәсеңдеп келеді, бірақ қалаған 5% деңгейіне әлі жеткен жоқпыз.
Ұлттық банк атап өтуінше, инфляцияның өсуіне ең алдымен Таяу Шығыстағы қақтығыстар салдарынан сыртқы нарықтағы қысымның артуы себеп болып отыр. Сонымен қатар, мораторий аяқталған соң, коммуналдық қызметтер мен жанармай тарифтерінің күрт өсуі, сондай-ақ мемлекет реттейтін бағалардың көтерілуі қосымша қауіп тудырады.
Мұндай өзгерістер бизнестің шығындарын көбейтіп, айналып келгенде тауарлар мен қызметтердің қымбаттауына әкелуі мүмкін. Осы орайда инфляцияны төмендету үшін бюджет шығындарын жүйелі түрде азайтып, мемлекеттік ынталандыру шараларын өте сақтықпен жүргізу маңызды дейді мамандар.
Базалық мөлшерлеме экономиканың, нарықтың беталысының айнасы. Ұлттық банктің базалық мөлшерлемеге қатысты әрбір шешімі инфляцияның тұрақтануы мен ақшаның қолжетімділігі арасындағы теңгерімді іздеудің нәтижесі. Олар инфляцияға және оның төмендеуіне әсер ететін әртүрлі факторларды талдайды. Кейде мұны сарапшылар «инфляциялық және дезинфекциялық» деп атайды. Инфляцияға қарсы факторлар таразыны мөлшерлемені көтеруге итермелейді, ал дезинфекциялық факторлар оны төмендетуге итермелейді. Факторлар тепе-тең болған жағдайда ставка өзгеріссіз қалады. Сарапшылар оны кейде «сақтық ақша» фазасына теңейді. Бұл кезеңде несие қымбаттайды. Тұрғын үй сенімді актив болып қала береді, тек таңдау тәсілі ақылға қонымды.
Qazaq Expert Club- сарапшысы Бауыржан Шурмановтың айтуынша, қазіргі жағдайда мөлшерлемені мерзімінен бұрын төмендету инфляциялық қысымды күшейтіп, тұтынушылық сұранысты жылытуы мүмкін. Реттеуші үшін қазір инфляцияны бәсеңдету трендін бекіту және халық пен бизнестің инфляциялық күтулерін тұрақтандыру басымдыққа ие болып отыр. Оның айтуынша, мөлшерлемені сақтау теңгелік активтердің тартымдылығын қолдау үшін де маңызды. «Ұлттық банк инфляцияның одан арғы динамикасын бағалау үшін іс жүзінде үзіліс жасады. Инфляциялық тәуекелдер сақталып, ал мемлекеттің тарифтік саясаты бағаларға қысым көрсетуді жалғастырғанша, ақша-кредит шарттарын жұмсарту үшін кеңістік шектеулі болып қалады» дейді Бауыржан Шурманов.
Б. Шурмановтың айтуынша, жоғары мөлшерлеме «инфляциямен күрес» сияқты көрінеді. Бірақ, ол шын мәнінде нарықты артық ақшадан кептіреді. . Ақшаның құны тым қымбаттаған кезде бизнес несие алмауға, бағытын әртараптандырмауға шешім қабылдайды. Монетарлық тұрақтылық эмиссия, эмиссияны шектеу әдістерімен сақталады. Олардың айтуынша, шешім инфляциялық тәуекелдердің сақталуына байланысты. Сәуірден бастап коммуналдық тарифтердің өседі деген болжам бар.
Halyk Finance сарапшылары Ұлттық банктің монетарлық саясат аясындағы әрекеттерін негізді деп есептейді. Олардың пікірінше, олар инфляциялық таргеттеудің халықаралық қағидаттарына — инфляцияны төмен және тұрақты деңгейде ұстап тұруға сәйкес келеді. Бұл ретте сарапшылар мұндай саясаттың тиімділігі көбінесе экономикадағы құрылымдық шектеулерге және үкіметтің макроэкономикалық саясатына байланысты екенін атап өтті.
Проциклдық бюджет саясаты мен фискалдық тәртіпті сақтау мәселелері негізгі проблемалар болып табылады. Сондай-ақ Ұлттық банктің монетарлық саясатына мынадай факторлар үлкен әсер етеді: шикізатқа тәуелділіктің жоғарылығы және экономиканың жеткіліксіз әртараптануы, экономикадағы шектеулі бәсекелестік және нарықтық тетіктердің бұрмалануы, жеңілдікті мемлекеттік кредиттеу салдарынан монетарлық саясаттың трансмиссиялық арналарының бұрмалануы, қаржы және валюта нарықтарының даму деңгейінің жеткіліксіздігі», — деп атап өтті басқарма төрағасының кеңесшісі Halyk Fin ance Мұрат Темірханов.
Ұлттық банк базалық мөлшерлеменің көмегімен инфляцияны үкімет екі міндетті шартты орындаған кезде ғана азды-көпті басқара алады, деп есептейді Мұрат Темірханов.
М. Темірхановтың айтуынша, дұрыс түзілген контрциклдық фискалдық саясат нарықты құбылмалықтан сақтайды.. Оның айтуынша, Ұлттық банк өз өкілеттігі шеңберінде инфляцияны базалық мөлшерлеменің жоғарылығы арқылы тежеуге тырысады. Бірақ негізгі бастама Үкімет жағында екенін байқап жүрміз. Контроциклдік фискалдық саясатқа көшу және жеңілдікті мемлекеттік несиелендіруден бас тарту үшін Қазақстанға экономикалық даму моделін өзгерту қажет, бұл президенттік деңгейдегі мәселе. Қазір елде аралас жүйе жұмыс істейді: ресми түрде нарықтық тетіктер бар, бірақ іс жүзінде мемлекеттік командалық-әкімшілік модель басым.
«Біз нарықтық экономикадан кері бағытта жылжып жатырмыз, сондықтан мемлекеттің экономикадағы нарықтық тетіктерге араласуы жиіліп кетті. Бұл үкіметтің экономикалық саясаты мен Ұлттық банктің монетарлық саясаты арасындағы қайшылықтарды арттырады», деп есептейді Темірханов.
