Қазақстандық мұнайдың 98%-ға жуығы Ресей арқылы экспортталады. Мұнайды тасымалдау бағыттарын әртараптандыруға көпжылдық талпыныстарға қарамастан, ірі көршіге географиялық тәуелділік сақталып келді.
Қазақстан мұнай транзитін «Дружба» жүйесін айналып өтуге қайта бағыттайтыны белгілі болды. Энергетика министрлігінің ресми өкілі Әсел Серікбаеваның айтуынша, мамыр айында мұнайдың экспорттық көлемін 260 мың тонна мөлшерінде қайта бөлу жоспарланып отыр. Әңгіме «Дружба» жүйесі бойынша Германия бағытында — Шведттегі мұнай өңдеу зауытына транзит кестесін түзету туралы болып отыр. «Аталған көлемдер баламалы және техникалық тұрғыдан пысықталған бағыттар бойынша бағытталады: 100 мың тонна — Өскемен портына және 160 мың тонна — Каспий құбыр консорциумы (КҚК) жүйесіне. Ағындарды қайта бағыттау жүк жөнелтушілермен келісілген және операциялық сипатта болады. Бағыттарды өзгерту мұнай өндірудің жылдық жоспарын орындауға әсер етпейді», — деп хабарлады ол.
А.Серікпаева айтып өткендей, қолданыстағы көлік инфрақұрылымы Қазақстанға экспорттың тұрақтылығын және шикізатты әлемдік нарықтарға үздіксіз жеткізуді толық көлемде қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Reuters агенттігінің хабарлауынша, Қазақстаннан Германияға ресейлік «Дружба» мұнай құбыры арқылы мұнай экспорты 2025 жылы 2,1 млн тоннадан (тәулігіне 43 мың баррельге жуық) асты, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 44% -ға артық. 2026 жылдың бірінші тоқсанында 730 мың тонна тиелді, ал жыл сайын 2,5-тен 3 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарланған болатын.
Өндірістің толық тоқтауы елдегі ең ірі мұнай өңдеу зауыты (МӨЗ) — Германияның солтүстік-шығысындағы Шведт қаласындағы PCK өңдейтін жылына 12 млн тонна мұнайдың шамамен 17% -ға қысқаруына әкеледі, оның отыны Берлин мен Бранденбург өңіріндегі 10 автомобильдің 9-ы үшін пайдаланылады, деп атап көрсетеді агенттік.
Германия 2022 жылдан кейін ресейлік мұнайды сатып алудан бас тартты, алайда қазақстандық жеткізілімдерді пайдалана отырып, шикізатты Ресей аумағы арқылы алуды жалғастырды.
Қазақстан үшін кері әсері
- Біріншіден, онсыз да шектеулі қуаты бар Еуропаға баламалы экспорттық бағыттардың бірі бұзылуда.
- Екіншіден, басқа бағыттарға, ең алдымен жоғары тәуекелдер жағдайында жұмыс істеп жатқан КҚК-ға қысым күшейеді.
- Үшіншіден, ел ішінде мұнайдың жинақталу ықтималдығы туындайды, бұл болашақта өндіруді түзетуді талап етуі мүмкін.
Тіпті осындай ауқымдағы резервуарлық парктің ішінара жоғалуы қысқа мерзімді кезеңде тораптың өткізу қабілетін 10-20% -ға төмендетуі мүмкін.
