Депутаттық корпус кезекті рет аграрлық саясаттағы жүйелі олқылықтар үшін үкіметке есеп берді. Сенаторлар тобы премьер-министрге жинақталған проблемалардың толық тізімін ұсынды
• 2025 жылы егін егу және егін жинау жұмыстарын жүргізу үшін жеңілдікті несиелеу аясында ғана 700 млрд теңге, оған қоса ауыл шаруашылығы техникасының жеңілдікті лизингіне 250 млрд теңге бөлінді.
• «Даму» КДҚ-дан қарыздарды кепілдендіру бағдарламасы бойынша 2025 жылдың тамызына аграршыларға 226,1 млрд теңгеге 1,3 мыңнан астам кепілдік берілді.
• Бұған мал бордақылау алаңдарын құруға жеңілдетілген несие бойынша жаңа бағдарлама қосуға болады (тағы 50 млрд теңге).
• Бұл «Бәйтерек», банктер және МҚҰ құрылымдары арқылы қол жетімді түрлі қолдау құралдарын есепке алмағанда.
• Ең қарапайым есептеулер бойынша, соңғы үш жылда мемлекет аграрлық секторға 2,2 трлн астам теңге бағыттады. 2025 жылғы сандар — тарихи жоғары: 2022 жылы аграршыларға субсидияларға 448,8 млрд теңге, 2023 жылы 500 млрд теңгеге жуық қаржы салынды Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2024 жылы субсидия көлемі 450 млрд теңгені құрады.
• Бұл ретте осы қаражатты пайдалануда үнемi тиiмсiздiк анықталады (мысалы, 2022-2023 жылдар бойынша аудит болжамды 142 млрд теңгенi мақсатсыз пайдалануды көрсеттi). Қолдаудың едәуір бөлігі тікелей субсидиялар түрінде емес, жеңілдікті несиелер арқылы беріледі,
• Сарапшы Б. Зиябеков АӨК-нің қазіргі көлемі мемлекеттік қолдау — шын мәнінде бұрын-соңды болмағанын айтады. Бірақ мәселені соңгы нәтиже шешеді. Мемлекет бірінші кезекте ірі шаруашылықтарға басымдық береді. Аудиторлық палатаның да
ӘКК арқылы қаражатты бөлу кезіндегі бұзушылықтар туралы көптеген есептері субсидияларды көбінесе оларға мұқтаж емес компаниялар алатынын көрсетеді. Ал келесі экономист Марат Абдурахманов мемлекеттің квазимемлекеттік сектор арқылы АӨК қаржыландыруға тура келетінін, себебі коммерциялық банктерде тартымды балама жоқ екенін атап өтті. Егер ЕДБ-де экономикалық негізделген мөлшерлемесі бар бизнеске қолжетімді кредиттер болса, онда сала «ҚазАгроҚаржы» қарыздарына және «Бәйтерек» құрылымдарының басқа да бағдарламаларына мұндай дәрежеде сүйенбес еді.
Ауыл банк керек
Көптеген сарапшылар егер ауыл банк құрылса, мәселе шешіледі деп ойлайды. Бірақ проблема бір банкке байланып қалған жоқ.
Мемлекеттік қолдау жүйесін барлық деңгейде жетілдіру керек — және оны жақсартуға болады, мысалы, ауыл шаруашылығы кооперациясының толыққанды тетіктерін енгізу арқылы. Бірақ мұндай модель елде әлі күнге дейін жұмыс істей қойған жоқ. Сарапшылардың айтуынша, жаңа Салық кодексі қабылданғаннан кейін бұл мүмкіндіктер терезесі біртіндеп жабылады. Сарапшылардың айтуынша, аграрлық саланың тиімді жұмыс істеуіне және олигархтардың мүддесі аймағына айналмауы тиіс.
