Қазіргі қолданыстағы талап бойынша, егер мемлекеттік қолдау алған банк акционерлеріне дивиденд төлеуге немесе өз акцияларын кері сатып алуға шешім қабылдаса, мемлекеттен алған қаражаттың тиісті бөлігін үш ай ішінде қайтаруға міндетті. Қайтарылатын сома 50 млрд теңгеге дейін болса, қазіргі үш айлық мерзім өзгеріссіз қалды. 50-100 млрд теңге аралығындағы қаражатты қайтаруға 12 айға дейін, ал 100 млрд теңгеден асатын соманы өтеуге 18 айға дейін уақыт беру көзделген.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мемлекеттен көмек алған банктер үшін дивиденд төлеу шарттарын қатаңдатып, қайтару шегін 100%-ға жеткізді. Мемлекеттік көмек алған банктер дивиденд төлеген немесе акцияны кері сатып алған кезде көмек сомасының 100 пайызын қайтаруға міндетті (бұрын бұл көрсеткіш 66% шамасында болған. Енді акционерлерге дивиденд төлеу немесе акцияларды кері сатып алу туралы шешім қабылданған жағдайда, банк сол төлем сомасының толық көлемін (100%) мемлекеттік қолдау қаражатын мерзімінен бұрын қайтаруға бағыттауға міндетті. Сондай-ақ, қаржы мекемесі қайтаруы тиіс сомаға байланысты мемлекеттік көмекті қайтарудың сараланған мерзімдері енгізіледі. ҚНДРА басшысы Мәдина Әбілқасымованың айтуынша, мемлекеттен к көмек алған банктер пайданы бөлу кезінде дивидендтер сомасының 100% сомасындағы мемлекеттік қарыздарды қайтаруға тиіс. «Енді банктерді жылдам қайтаруға ынталандыру үшін қаулы аясында біз норманы қарастырдық, егер банк дивидендтер төлеу туралы шешім қабылдаса, онда сол сомаға, яғни жүз пайыз, ол мемлекеттік қолдауды қайтаруы тиіс», дейді Мәдина Әбілқасымова.
М. Әбілқасымова осы ретте 2017-2020 жылдары банктер шығындарды жабу және қажетті провизиялар жасау үшін мемлекеттік көмек алғанын, ал бүгінде бұл мемлекеттік қолдауды бірден қайтара алмайтынын еске салды. Мысалы, мемлекеттік қолдаудың ең көп үлесі Alatau City Bank-та. Олар бір жылда мемлекеттік қолдау сомасын қайтара алмайды, бұл банктің қаржылық тұрақтылығының барлық көрсеткіштерін бұзады. «Осыған байланысты барлық банктермен қаржылық тұрақтылық көрсеткіштеріне байланысты мерзімінен бұрын өтеу кестесін жасау бойынша жұмыс жүргізілді» деп атап өтті ҚНДРА басшысы.
Ол сондай-ақ бірқатар банктер, оның ішінде Halyk, БЦК және RBK мемлекеттік көмекті өтегенін атап өтті. Атап айтқанда, Әбілқасымова Владимир Ким банкінің мемлекеттік көмекті қайтаруы туралы айтып берді.
«Өткен жылы RBK Bank барлық соманы уақытынан бұрын өтеді. Бұл ретте банк акционері капиталдың жеткіліктілігінің барлық көрсеткіштерін қолдау үшін банкте осындай сомаға тиісті депозит орналастырды», — деп баса айтты ол.
Мемлекеттік көмек әлі де үш банктің: Alatau City Bank, Еуразиялық банк және Нұрбанктің балансында қалып отыр. 2026 жылғы қаңтарда реттеуші НҚА жариялады, онда дивидендтер сомасының кемінде 66% қайтаруды ұсынды, кейінірек дивидендтер сомасының кемінде 100% қайтару туралы ақпарат пайда болды. Бұдан өзге мемлекеттік көмек толық өтелгенге дейін банктерге шетелге инвестиция салуға, басқа заңды тұлғалардың капиталына қатысуға және еншілес ұйымдар құруға тыйым салынады. Алдындағы қарызды мерзімінен бұрын толық қайтарған жағдайда ғана акцияларды басқа біреуге өткізе алады.
- Қайтару көлемі: Дивидендтер сомасының 100%-ы мөлшерінде мемлекеттік көмекті мерзімінен бұрын өтеу талап етіледі.
- Пайданы есептеу: Мемлекеттік қолдау әсерлерінен (жеңілдікті қаржыландыру дисконты, провизиялар) түскен кірістер бөліске түсетін пайда есебінен алынып тасталады.
- Мақсаты: Мемлекет қаражатын қайтару процесін жеделдету және банктердің қаржылық жауапкершілігін арттыру.
Бұған дейін біз Alatau City Bank мемлекетке 100 млрд теңгеден астам қаржыны мерзімінен бұрын қайтаратынын жазғанбыз. Бұл мерзімінен бұрын қайтарылған мемлекеттік көмектің жалпы сомасы 275,3 млрд теңгені құрайтын үшінші төлем.
