ФИДЕ-нің жаңа президенті Тимур Тұрлов шахматты Олимпиадаға кіргізу үшін мемлекеттен ақша сұрап жүрген жоқ. Керісінше, өзі ақша әкелмек. Оның формуласы қарапайым – шахматтағы ақша жеке болуы керек, мемлекет тек есікті ашып береді.
Бұл туралы ол Jibek Joly-ға берген сұхбатында ашық айтты. Оның сөзінше, шахматтағы ақшаның дені – жекенің ақшасы, ал үкімет тек ұйымдастыру жағынан сүйеу болады.
Неге шахмат 25 жылдан бері Олимпиадаға кіре алмай жүр?
Себебі ХОК шахматты 1999 жылы спорт деп танығанымен, телеөнім деп таныған жоқ. Ал Олимпиада – спорт емес, бизнес. Онда 5 сағат үнсіз отыратын ойын ешкімге керек емес. Тұрлов мұны жақсы түсініп тұр. Сондықтан ол Олимпиаданың есігін қағудан бұрын, шахматты Формула-1 сияқты шоуға айналдырмақ. Ол үшін гроссмейстердің басындағы есепті жасанды интеллект арқылы көрерменге тікелей көрсетпек.
Үкімет осыдан не ұтты?
Бұл – Ақорданың соңғы 3 жылдағы үлкен ставкасы: спорт федерацияларын қалталы азаматтарға таратып беру.Тұрловтың өзі Қазақстандағы жағдайды мысал етті. Бұрын федерацияның бүкіл шығыны бюджеттен кететін. Министрлік ақша береді, оны санап отырады, бірақ нәтиже жоқ. Қазір схема мүлде басқа.Мемлекет ақша шашпайды, тек жүйесін берді. Мектепте шахмат факультатив ретінде енгізілді – бюджеттен бір тиын артық төленген жоқ, тек оқу бағдарламасына қосылды. Жоғары оқу орындарында мұғалім даярлау басталды – ол үшін де жаңа ғимарат соғылған жоқ. Ал тақта, сағат, турнир, гонорар – бәрін Тұрлов сияқты жеке инвестор жауып отыр.Сонда бұл үкіметке неге тиімді?
Үш ұтысы бар.
Біріншіден, бюджет бүтін қалады. Бір федерацияны ұстау жылына 5-10 млрд теңге жейді. Оны министрлік берсе – салық төлеушінің ақшасы, ал қалталы азаматқа берсе – сол ақша мектеп пен ауруханаға қалады.
Екіншіден, сұраныс күшейді. Шенеунікке есеп керек, ал бизнесменге – нәтиже керек. Өйткені ол өз атымен, өз брендімен жауап береді. Сол себепті Тұрлов Қазақстан 4 жылда топ-10-ға кіреді деп нақты уәде беріп отыр. Мұндай уәдені шенеунік ешқашан айтпас еді.
Үшіншіден, даудан құтылды. Бұрын федерация сүрінсе – министр кінәлі, қазір сүрінсе – инвестор кінәлі. Үкімет шетте қалып, жеңісін ғана өзіне жазып алады. Бұл – ең ұтымды саясат әрі арзан Олимпиада медалі
Олардың шығынды көтеруге шамасы жете ме?
Шахмат – арзан спорт. Доп, мұз айдыны, база керек емес. Сондықтан Тұрловқа оңай.Ал бокс, күрес ше? Олар қымбат. Бір боксшыны Олимпиадаға апару жылына 100 млн теңге тұрады, 20 боксшы – 2 млрд. Оны жеке қалта көтере ме?Көтереді, егер биржаға кірсе. Тұрловтың ең үлкен айласы осында. Ол шахматты ойын емес, компания ретінде қарап отыр. Бүгінде Freedom Holding акциясы Nasdaq-та тұр. Ертең сол модельмен шахмат лигасының акциясын сатуға болады. Яғни, федерацияны қалтадан емес, биржадан қаржыландыру.
Бокс пен күрес биржаға келе ме?
Келесі кезек – солар. Егер бокс федерациясы «Өзбек боксы» сияқты кәсіби лигаға айналып, телеқұқығын сата алса, оның акциясын халық та сатып алады. Онда қалталы азамат жалғыз төлемейді, халық та инвестор болады.Бірақ әзірге бокс пен күреске бұл ерте. Оларда әлі төреші дауы, легионер дауы көп. Ал шахмат – таза. Дау жоқ жерде акция бар. Сондықтан Тұрлов бірінші болып биржаға кіреді. Олимпиада – кейінгі әңгіме.
