Халықаралық валюта қоры инфляциялық қысым сақталып отырған жағдайда Қазақстанда базалық мөлшерлемені одан әрі көтеру орынды деп санайды.

2026 жылғы қазанда жылдық инфляция 9,2% болды, ал Ұлттық банктің нысаналы көрсеткіші — 5%. Ұлттық банк инфляция тұрақты түрде төмендегенге дейін қатаң ақша-несие саясатын сақтауы керек.
ХВҚ болжамы бойынша, 2026 жылдың соңында ол 9,6%, ал 2027 жылдың соңында — 8,4% болады. Инфляция нысаналы деңгейге тек 2029 жылы ғана жақындайды. ХВҚ Ұлттық қордан берілетін трансферттерді шектеуге шақырды. Қор сонымен бірге Қазақстанға бюджеттің мұнай кірістеріне тәуелділігін азайтуды, артық кірістерді жинақтауды және Ұлттық қордан берілетін барлық трансферттерді шектеуді ұсынды. Сонымен қатар ХВҚ мемлекеттік кәсіпорындарға бақылауды күшейтіп, оларды жекешелендіруді жеделдетуді ұсынады.
Қор ипотеканы бақылауда ұстауға кеңес бердіХВҚ бағалауы бойынша, қазақстандық банктер капитал мен өтімділіктің жеткілікті деңгейін сақтап отыр. Сонымен қатар қор тұтынушылық несиелендіруді бақылауды жалғастырып, қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық нарықты мұқият қадағалауға кеңес береді. Сондай-ақ ХВҚ коммуналдық қызметтерге тарифтерді шығындарды өтеу деңгейіне дейін біртіндеп жеткізуді, бірақ өткен инфляция негізінде автоматты индекстеусіз жасауды ұсынды.
Экономика өсімінің болжамы
ХВҚ Қазақстанның ЖІӨ өсімі 2026 жылы 4,6%, 2027 жылы 4,8% болады деп күтеді. Қордың бағалауы бойынша, экономикаға негізгі қолдауды мемлекеттік шығыстар мен мұнай емес сектордың дамуы көрсетеді.
Амина Лареш жетекшілік еткен ХВҚ миссиясы Алматы мен Астанада 2026 жылғы 4-17 қараша аралығында консультациялар өткізді.
Несиеге әсері
Базалық мөлшерлеме көтерілсе, банктердің несиесі де бірден қымбаттайды. Тұтынушылық несиеге ХВҚ әсіресе назар аударып отыр. Қордың өзі: «тұтынушылық несиелендіруді бақылауды жалғастыру керек» дейді. Себебі халық қымбат несие алып, кейін төлей алмай қалуы мүмкін.
Нәтижесі: несие алушылар азаяды, банктер талапты қатайтады, мерзімі өткен қарыздар көбею қаупі артады. Бірақ ХВҚ-ның айтуынша, қазір банктерде капитал мен өтімділік жеткілікті. Яғни жүйе құламайды, бірақ несие беру баяулайды.
Ипотекаға әсері
Ипотека — ең ауыр соққы алатын сала. Себебі ипотека — ұзақ мерзімді, үлкен сома. Мөлшерлеме жоғары болса, ай сайынғы төлем өседі, үй ала алатын адамдар саны азаяды, құрылыс компаниялары үй сата алмайды, жаңа құрылысты бастай алмайды.
ХВҚ дәл осы үшін: «қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық нарықты мұқият қадағалау керек» деп ескертті. Оның ойы: ипотека көпіршігі пайда болмасын, адамдар төлей алмайтын несиеге кірмесін. Қысқасы: ипотека қымбаттайды, сұраныс түседі, құрылыс баяулайды. Бірақ бұл бағаның шектен тыс өсуін тоқтату үшін жасалып отыр.
Қорытынды:
Ішкі нарық — баяулайды, бірақ тоқтамайды. Несие — қымбаттайды, алу қиындайды. Ипотека — ең қатты қымбаттайды, үй алу қиындайды. Осының бәрі — инфляцияны 9,2%-дан 5%-ға түсіру үшін төленетін баға.