Үкімет халықтың әл-ауқатын арттыру әрқашан да мемлекеттік саясаттың басты басымдығы болып қала беретінін жиі айтады. 2022 жылдан бастап халықтың табысын арттыру туралы жеке бағдарлама іске асырылуда. Бүгінде 4,7 млн адам әлеуметтік төлемдермен қамтылған.
2026 жылдың басындағы жағдай бойынша Қазақстанда халықтың нақты табысының төмендеуі (минус өсім) туралы болжамдар мен мәліметтер шынайы ахуалды көрсетеді. Сонымен қатар, Үкімет 2026 жылы халықтың нақты табысын кем дегенде 2-3%-ға арттыруды мақсат етіп қойғанын және Серік Жұманғарин «плюстік аймаққа» өтеміз деп болжағанын айта кеткен жөн.
Негізгі экономикалық деректер:
- Табыстың төмендеуі: 2025 жылы халықтың нақты ақшалай табысы 1,7%-ға азайған, ал 2026 жылдың басында да бұл үрдіс сақталуы мүмкін деген қауіп бар.
- Инфляция және баға: Инфляция 10–11% деңгейінде сақталып, бағаның өсуі шағын және орта бизнеске, сондай-ақ халықтың сатып алу қабілетіне қатты әсер етеді.
- Салық реформасы: 2026 жылы салық реформасы мен квазифискалдық шаралар аясында халықтың нақты табысының өсімі баяулауы мүмкін.
- Бюджет саласы: 2026 жылдың бюджетінде жалақыны жаппай өсіру қарастырылмағандықтан, көптеген қызметкер табыс өсімін сезінбеуі ықтимал.
- AERC сарапшылары өз шолуында, 2026 жылы халықтың номиналды ақшалай табысы жылдық есеппен 14,1%-ға өседі деп болжаған болатын. Бұл көрсеткіш жаңа есепте де өзгеріссіз қалды. «2026 жылы халықтың номиналды ақшалай жалақысының өсу қарқынына қатысты алғышарт сақталғандықтан, болжам қазан айындағы шолумен салыстырғанда өзгеріссіз қалды. Алайда 2026 жылға арналған инфляция болжамының нашарлауына байланысты халықтың нақты ақшалай табысының өсу қарқыны жылдық есеппен 4,8%-дан 3,7%-ға дейін төмендеді», – делінген құжатта.
- Мамыр айындағы жағдай бойынша жалақыны өсіру мәселесі әлі де болса өзекті болып отыр.
ЖІӨ құрылымындағы еңбекақы төлеу қорының үлесі бірнеше жылдан бері 31% деңгейінде қалып отырғанын, бұл оның экономикамен бірге мөлшерлес өсуін айғақтайды
Ресми статистиканың есебіне сүйенсек, ол шын мәнінде солай болуы мүмкін.
Бірақ…
Экономист Руслан Сұлтанов пен оның танымал Tengenomika телеграм-арнасы халықтың азық-түлік шығыстарын өңірлер бөлінісінде жариялап, қайғылы қорытындыға келді. «Тамаққа кететін шығынның үлесі неғұрлым жоғары болса, табыс сапасы соғұрлым төмен болады. Азық-түлік бойынша өңірлік айырмашылықтар — бұл тамақтану мәдениеті туралы емес, үй шаруашылықтарының өмір сүру шегі туралы. Алматы мен Алматы облысының арасындағы айырмашылық — аумақтық теңсіздіктің ең көрнекті мысалдарының бірі.
Шығындардың жартысынан астамы тамаққа жұмсалғанда, экономиканы бірден үш бағыт бойынша тежейді:
адамдар өздеріне инвестициялай алмайды (сапалы медицина, білім, дағдыларды дамыту қол жетімсіз), тауарлар мен қызметтер нарығы тоқырайды (сұраныс тек азық-түлікке ғана шоғырланған, азық-түліктен тыс бизнес дамымайды), өмір сүру психологиясы (ойлау көкжиегі «келесі жалақыға дейін созылуға» дейін тарылады, ұзақ мерзімді жинақ ақша мен инвестициялар қалыптастырылмайды). Тұтынудың мұндай құрылымы — кедейшіліктің салдары ғана емес, оны күшейткіш. Шығу — нақты кірістердің өсуі және шығыстарды тіршіліктен дамуға қайта бағдарлау», — деп атап өтті
