Қазақстан тамызда Ресейден 28 мың тонна дизель импорттады: Бұл көрсеткіш – шілдеде нөл болған. Бұл – тапшылық емес, 450 мың тонналық жоспардың бір бөлігі. Ел дизельде Ресейге 7% ғана тәуелді, бірақ литрі 295 теңгелік арзан бағаны ұстау үшін осы 7%-ға мұқтаж. 4-ші мұнай зауыты салынбаса, тәуелділік мәңгі қалады.
Ресей тамызда 4 елге дизель экспортын 2 есеге арттырып, 370 мың тоннадан асырды. Оның 215 мыңы Моңғолияға, 72 мыңы Қырғызстанға, 56 мыңы Тәжікстанға, 28 мыңы Қазақстанға кетті. Шілдеде Қазақстанға бір тонна да жіберілмеген.Неліктен дәл қазір?1. Ресейде – өндіріс қалпына келді, бірақ тыйым әлі барРесей ішкі нарықтағы тапшылық пен баға өсуіне байланысты дизель экспортына тыйым салған. Тыйым қыркүйектің соңына дейін ұзартылды.
Бірақ ЕАЭО елдері мен үкіметаралық келісімі бар елдер – ерекше тізімде
Сондықтан Қазақстанға рұқсат бар.Тамызда Ресей тәулігіне 170 мың тонна дизель өндірген – бұл толық экспортқа жетуге аз, сондықтан тек жақын одақтастарға беріп отыр.
• Қазақстан 2025 жылы 6,14 млн тонна дизель өндіріп, рекорд орнатты. Үш МӨЗ 17,46 млн тонна мұнай өңдеді.Бірақ Энергетика министрлігінің Ресеймен индикативтік балансында 2025 жылға 450 мың тонна дизель, 285 мың тонна бензин, 300 мың тонна авиакеросин және 500 мың тонна битум бажсыз импорттау жазылған. Бұл – 2028 жылға дейін ұзартылған келісім.450 мың тонна – елдің 6,5 млн тонналық жылдық тұтынуының 6,9%-ы ғана.
• Тамыздағы 28 мың – осы жастықтың бір траншы.
• Маусымдық егін науқаны мен Атырау МӨЗ-нің жөндеуден шығуына байланысты алынған.Бағасы қанша? Ресей биржасында тамызда тоннасы 65-70 мың рубль (∼$410) болды. Жеткізумен Қазақстанға $600-650/тонна, яғни литрі 310-340 теңге болып келеді. Ал ішкі нарықта реттелетін баға – 295 теңге. Айырманы мемлекет субсидия арқылы жауып, бағаны ұстап тұр.3. Неге өзіміз толық жаба алмаймыз?Себебі арзан баға – өзімізге қарсы жұмыс істейді.
Энергетика министрлігінің мәліметінше, Қазақстандағы жанармай көрші елдерден 17-166% арзан. Салдарынан транзит жүк көліктері бізден құйып кетеді, айына 10-45 мың тонна дизель «жабынды тауар» болып «сұр» экспортпен сыртқа кетеді.Екіншіден, маусымдық: тамыз-қазанда сұраныс 20% өседі. Үш МӨЗ бір уақытта жұмыс істей алмайды – біреуі жөндеуде тұрады.Сондықтан министрлік 2036 жылға қарай дизель тапшылығы басталады деп болжап, қуаты 10 млн тонналық 4-ші МӨЗ салу керек деп отыр. Ол салынса, 2032 жылдан бастап жылына 9,3 млн тонна дизель өндіріп, 7% импортты жауып қана қоймай, экспортқа шығамыз.ҚОРЫТЫНДЫ:28 мың тонна – дабыл қағарлық емес. Бұл – Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздік жастығы. Біз дизельде Ресейге 93% тәуелсізбіз, бірақ қалған 7% арзан бағаны сақтап қалу үшін керек. 4-ші зауытсыз бұл 7% мәңгі сақталады.
