«Хан Кенесары: Соңғы шайқас» деректі фильмінің архивтік материалдары Яндекс Дискідегі ақаудан кейін жоғалып кетті. Бұл туралы режиссер Мұхтар Омаров Threads-те жазды.
Жоғалған – фильмді толықтыратын қосымша архив. Негізгі материал аман, көшірмесі сыртқы қатты дискіде сақталған. Жұмыс жалғасып жатыр.Оқиға шағын көрінгенімен, үлкен сұрақ қойып отыр: бізге цифрлық тәуелсіздік мәселесін ашық айтатын кез келді ме?
Не болды?
Яндекс Диск бір күнде емес, үш күнде құлады: 7-8 қазан түнде Сасово қаласындағы дата-орталыққа дрон тиді 9 қазан – Калугадағы орталық зақымданды11 қазан түнде – Владимирдегі орталық тоқтады. Компания үшеуін де ресми мойындады. Жүктемені азайту үшін Дискінің кей функцияларын өзі шектеді. Қазір файлдар тізімде көрінеді, бірақ ашылмайды. Бір дрон – үш дата-орталық. Бір ақау – бүкіл архивке қауіп.
Мәселе – Яндекс емес, бізде
Біз Кенесары ханды орыс патшасына қарсы күрескен деп мақтанамыз, ал оның архиві орыс бұлтында жатыр. Бұл – ирония емес, жүйелі қате. Біз цифрлық тәуелсіздік дегенді VPN деп ойлаймыз. Шын мәнінде ол үш сұрақ:
Дерек қайда жатыр? Сервер кімдікі? Кілт кімде?
Бүгін үш сұрақтың жауабы да сыртта. Фильм, мектеп базасы, клиника архиві – бәрі шетел бұлтында.Мамандарымыз техникалық жағынан дайын.
Kaspi-ді, eGov-ты жазған мамандар бар. Жүйе – дайын емес.Мемлекеттік бұлт қымбат, баяу, тендері 6 ай. Яндекс – 5 секундта, тегін. Жауапкершілік жоқ: Яндекс Дискіде жоғалса, кінәлі – Яндекс. Ұлттық бұлтта жоғалса – өзің кінәлісің. Сондықтан режиссер де, шенеунік те оңай жолды таңдайды.
Не істеу керек? Үш кілт:
- Заң: Мемлекеттік дерек – мемлекеттік бұлтта. Білім, мәдениет, мұрағат шетелде сақталмауы керек. Қазтелепорт, Транстелекомның қуаты жетеді.
- Стандарт: Екі көшірме қағидасы. Кенесары фильмі аман қалды, өйткені қатты дискіде көшірме болған. Бұл – барлық мемлекеттік жобаға міндетті стандарт болуы керек.
- Мотивация: Жазаламау, марапаттау. Ұлттық бұлтқа көшкенге – бонус, шетелде ұстағанға – айыппұл.
Қорытынды
Біз Кенесарыны соңғы шайқаста жоғалттық деп жылаймыз, бірақ архивін бүгін жоғалтып жатырмыз.Цифрлық тәуелсіздік – сервер сатып алу емес, ойлау тәуелсіздігі. Айтатын кез кеше келген. Ертең дрон Яндекс Дискіге емес, бүкіл білім жүйесіне тисе, бір фильм емес, бүкіл тарихты жоғалтамыз.
