Кеше Үкімет брифингінде вице-министр Олжас Сапарбековтің айтуынша, мемлекет енді зауытқа жай ақша емес, ұзақ мерзімді тапсырыс береді. Шарты – өндіріс Қазақстанда болып, жергілікті шикізатпен жұмыс істеуі керек. Бірақ тізбектің соңында бір сұрақ тұр: зауыт арзандатқан көлікті адам қымбат ақшамен қалай алады?

Тізбек қай жерден үзіліп тұр?
Бізде мата зауыты да, тігін фабрикасы да бар, бірақ фабрика өзіміздің матаны алмай, сырттан әкеледі. Автокөлікте де солай: зауыт бар, бөлшектің көбі сырттан келеді. Ақша елде қалмайды.
Сондықтан Үкімет салалық кластерді ұсынып отыр: өндіріс осында болса, кәсіпорын жергілікті шикізатты пайдаланып, жұмыс орнын ашып, өнімін алдымен ішкі нарыққа шығарады. Ал мемлекет оған мемлекеттік сатып алу мен квазисектор арқылы ұзақ мерзімді сұранысқа кепілдік береді.
Премьер Олжас Бектеновтің айтуынша да, мемлекеттің міндеті – тек зауыт ашу емес, оған өткізу нарығын беру.
Баға түсті, сұраныс қозғалмады
Тоғыз айда 136,5 мың жеңіл көлік шығарылды – өткен жылдан 38% көп. Баға да түсті: қыркүйекте көлік бір жылда 11,3%, отандық көлік 16,9% арзандаған. Бірақ сатылым бар болғаны 2,6% өсті.Бұл қайшылыққа сарапшылардың айтуынша, бір жауап бар, тек үш жағынан айтылған.
Автокөлік сарапшысы Артур Мискарянның айтуынша, бұл маусымдық жеңілдік, акция бітсе, жеңілдік те бітеді.
Қаржыгер Әйгерім Ілиясованың айтуынша, бұл сұраныстың жоғалуы емес, 2025 жылғы рекордтық базаның әсері – ол кезде автокредит портфелі 42% өскен. Ал Ұлттық банктің өкілі Олжас Күбенбаевтің айтуынша, банк дерегі де осыны растайды: I тоқсанда автонесиеге сұраныс төмендеген, өйткені көліктің өзі арзандай бастаған. Үшеуінің айтуынша, түйін бір: тұрақты арзандау локализация тереңдегенде ғана болады.
Мәселе ақшада
«ҚазЛизинг» төрағасы Дархан Абдықалықтың айтуынша, лизингтің артықшылығы қалдық құнда: көлік құнының 20% жуығы келісім соңына қалады, сондықтан айлық төлем төмен. Бірақ оның айтуынша, теңсіздік бар: мемлекеттік ойыншыларда – 12,6%, жекелерде – 24-25%. Портфельдің 90% мемлекетте.Зауытқа ақшаны «Даму» береді: қор тікелей несие бермейді, банкке кепілдік береді. 2025 жылы 5,6 мың жоба қолдау тапты, 2026 жылдың 10 айында тағы 1,7 трлн теңге несие берілді.
Адамға келгенде Сапарбековтің айтуынша, азамат тәсілін өзі таңдайды, мемлекеттің мақсаты – таңдау мүмкіндігін беру. Бірақ таңдау тең емес: 9 қазаннан бастап 20 млн теңгеге дейінгі көлікке ЖТСМ 36% аспауы керек. Көлік 10% арзандағанымен, ақшаның құны әлі 30% жоғары.
Ұлттық банк 23 қазанда базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға түсірді, бірақ жыл соңына дейін өзгеруі екіталай. Сондықтан шығу жолы – мөлшерлемені күту емес, лизингті оған байламау: 4% жеңілдетілген автокредит, субсидиялы «ҚазАгроФинанс» үлгісі, өндірушінің өз есебінен жеңілдігі.
«0 пайыз» да осы логикаға сыйады: лизинг – несие емес, жалға беру. Ілиясованың айтуынша, нарықтағы «0 пайыз» көбіне маркетинг, пайыз бағаның ішіне жасырылады, сондықтан жарнамадағы ставкаға емес, жылдық тиімді мөлшерлемеге қарау керек.
Мемлекет зауытқа тапсырыс беріп, локализацияны сұрайды. Зауыт бағаны түсіреді, бірақ пайыз жоғары болған соң, жеңілдік адамға жетпейді. Тізбекті жалғау үшін айырманы кім жабатынын шешу керек: бюджет пе, өндіруші ме, банк пе?