Ұлттық банк мәліметінше, Қазақстанның сыртқы борышы жыл басынан бері 0,9 млрд долларға ұлғайып, 182,8 млрд долларды құрады Оның негізгі бөлігін ұзақ мерзімді берешек құрайды: міндеттемелердің 87,1% -ның бір жылдан астам өтеу мерзімі бар. Мұндай құрылым өтімділіктің қысқа мерзімді тәуекелдерін төмендетеді, бірақ борышқа қызмет көрсету кезінде нарықтық жағдайлардың өзгеруіне тәуелділікті арттырады.
Қаржы құралдары бойынша сыртқы борыш құрылымында резидент еместердің кредиттері мен қарыздары — 69,2%, резидент еместердің қолындағы борыштық бағалы қағаздар — 13,0% басым. Осылайша, 2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша Қазақстанның сыртқы қарызының көлемі 182,8 млрд АҚШ долларын құрап, жыл басынан бері құндық және өзге де өзгерістер есебінен 0,9 млрд долларға ұлғайды».
Қазақстанның 182,8 млрд доллар көлеміндегі сыртқы қарызының сомасы орасан зор болып көрінеді, бірақ бұл әрбір қазақстандықтың біреуге әдетте 8,8 мың доллар қарызы бар дегенді білдірмейді. Елдің сыртқы борышы — көбінесе мемлекеттік емес құрылымдардың, банктердің және бизнестің міндеттемелері.
Міндеттемелердің 70% -ға жуығы резидент еместерден алынған кредиттер мен қарыздардан тұрады, ал бұл — әлемдік нарықтардағы ақша құнына тәуелділік. Егер жаһандық пайыздық мөлшерлемелер жоғары болып, ал капиталды тарту шарттары нашарласа, мұндай борышқа қызмет көрсету қазақстандық қарыз алушылар үшін қымбаттайды.
Жақсы жаңалық — борыштың 87,1% ұзақ мерзімді міндеттемелер болып табылады. Демек, борышкерлерге өтеу үшін орасан зор соманы іздеудің қажеті жоқ және мұндай құрылым кенеттен борыштық дағдарыс пен өтімділік тапшылығының тәуекелін төмендетеді.
Бұдан басқа, жыл басынан бері сыртқы қарыздың небәрі 0,9 млрд долларға немесе шамамен 0,5% -ға ұлғаюы — жарылғыш өсім емес, жағдайдың бақылаудан шығуына ешқандай ишара жоқ.
Жағымсыз жайт — сыртқы борыштың Қазақстан экономикасының көлеміне арақатынасы. Елдің ЖІӨ-нің үштен екі бөлігіне баламалы сома — аз емес, бірақ әзірге халықаралық өлшемдер бойынша сыни емес.
Еске салсақ, 29 маусымда сенаторлар Халықаралық қайта құру және даму банкінен және Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінен қарыз алуға қатысты құжатты ратификациялаған болатын. Құжатқа сәйкес, Халықаралық қайта құру және даму банкінен 92,3 млрд жапон йені, ал Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінен 62,3 млрд жапон йені көлемінде қарыз тартылмақ. Теңгемен есептегенде, қарыздың жалпы сомасы 460 млрд теңгеден асады.
Еліміздің нақты қарыз жүктемесін Орталық Азиядағы көршілес мемлекеттердің көрсеткіштерімен салыстыруға болады. Биылғы жылдың басында Қазақстанның сыртқы мемлекеттік қарызы 17 миллиард доллар көлемінде қалыптасты. Бұл жалпы ішкі өнімнің небәрі 5,6 пайызына тең. Мұндай нәтиже экономикалық қауіпсіздік тұрғысынан өте төмен әрі тұрақты көрсеткіш екенін анық көрсетеді.
Көршілес республикалардағы қарыз жүктемесі әлдеқайда ауыр. Мәселен Өзбекстанның сыртқы мемлекеттік қарызы 40 миллиард доллар шамасында. Бұл олардың жалпы ішкі өнімінің 27,1 пайызын құрайды. Қырғызстанның сыртқы мемлекеттік қарызы 5,35 миллиард долларға жетті. Бұл көрсеткіш олардың экономикалық өнімінің 24 пен 25 пайыз аралығына тең. Осы нақты сандар Қазақстанның қаржылық жағдайы көршілеріне қарағанда әлдеқайда орнықты екенін дәлелдейді.
