2025 жылға дейін ҚҚС ставкасы 12% деңгейінде тұрақтаған болатын. Ал 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС стандартты ставкасы 16%-ға көтерілді, сондай-ақ жаңа 10% және 5% жеңілдетілген ставкалар енгізілді. Бұл әлеуметтік маңызды, медицина, баспа өнімдері сияқты тауарлар мен қызметтерге қатысты.
Қазақстан үкіметі бұл қадамды бюджет түсімін тұрақтандыру және әлеуметтік саясатты ілгерілету үшін енгізіп отыр. Жеңілдікті 5% ставка әдетте дәрі-дәрмек пен медициналық қызметтерге қатысты, ал 10% ставка басқа тауарлар үшін қолданылады.
Solva Group Ltd директорлар кеңесінің төрағасы Ғалым Хұсайынов Қазақстанда ҚҚС мөлшерлемесінің өсетін орны бар деп есептейді.
Негізгі тұстары
- Салық жүктемесі: Қазақстандағы ҚҚС мөлшерлемесі басқа дамыған елдермен салыстырғанда әлі де төмен деңгейде қалып отыр.
- ОЭСР көрсеткіші: Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ОЭСР) елдерінде орташа ҚҚС мөлшерлемесі 20% шамасында.
- Жанама әсері: ҚҚС жанама салық болғандықтан, басты салмақ түпкілікті тұтынушыға келеді.
Оның айтуынша, бұл мемлекеттерде қосылған құн салығының орташа деңгейі шамамен 20% -ды құрайды.
«Сондықтан біз ЭЫДҰ-ға ұмтылуымыз керек. Салық реформасының өзгеруі кәсіпкер мен халық үшін әрқашан жағымды қабылданбайтыны түсінікті, өйткені бұл әрқашан қосымша жүктеме», — деп қосты Ғ.Хұсайынов.
Сарапшы биылғы жылдан бастап Қазақстанда ҚҚС 12% -дан 16% -ға дейін көтерілгенін еске салды. Ол бұл тек бизнеске ғана емес, халыққа да үлкен жүктеме деп санайды. Алайда, басқа елдермен салыстыратын болсақ, оның деңгейі әлі де төмен. Ресеймен (20%) салыстырғанда Қазақстандағы (16%) көрсеткіш төмендеу болғанымен, бизнеске түсетін фискалдық қысым инвестициялық тартымдылыққа кері әсерін тигізуі ықтимал.
Салық мөлшерлемесінің ерекшеліктері
- Базалық мөлшерлеме: Жалпы тауарлар мен қызметтерге 16% қолданылады.
Жеңілдікті мөлшерлемелер:
- Дәрі-дәрмек пен медициналық қызметтерге 5% (2027 жылдан бастап 10% болады),
- ал отандық баспа өнімдеріне 10% мөлшерлеме енгізілді.
- Тіркеу шегі: ҚҚС бойынша міндетті тіркеу шегі 10 000 АЕК (43,2 млн теңге) етіп төмендетілді.
Халықаралық тәжірибемен салыстыру
- Венгрияда – 27%,
- Дания, Швеция
- Норвегияда – 25%).
Көршілес және өзге де мемлекеттерде:
- Ресейде – 20%,
- Өзбекстанда – 12%,
- Түркияда – 20% шамасында.
- Қазақстандағы 16% мөлшерлеме халықаралық орташа деңгейден аса қойған жоқ, бірақ ішкі нарықтағы бағаның өсуіне әсер етті.
«Ол көбінесе тұтынушыларға әсер етті. Бірақ, егер қарасақ, Қазақстанда мөлшерлеме 16% болды, кейін оны 12% -ға дейін төмендетті. Ал Еуропада ҚҚС 21-22%, Ресейде мөлшерлеме 22% құрайды. Яғни, бізде ҚҚС бәрібір айтарлықтай төмен күйінде қалып отыр», — деп атап өтті сарапшы.
