Халықтың қанша пайызының ЕДБ алдында қарызы барын көрсететін деректер үнемі жаңартылады.
Сарапшылардың айтуынша, несие бойынша есептелетін пайыз депозиттегі кірістен әрқашан жоғары болады, сондықтан бос қаражатты бірінші кезекте қарызды жабуға жұмсаған тиімді. Бұл артық төлемдерден құтылуға және несие жүктемесін азайтуға көмектеседі.
Несиені жабу тиімді жағдайлар
• Жоғары пайызды қарыздар: Егер несие пайызы депозитке түсетін табыстан едәуір жоғары болса, артық ақшаны қарызды мерзімінен бұрын жабуға бағыттаңыз. Бұл сізді үлкен артық төлемнен сақтайды.
• Қарызды қысқарту әдісі: Бірнеше несие болса, ең үлкен пайызды немесе сомасы ең аз қарызды бірінші болып жабу керек.
• Қауіпсіздік жастықшасы: Кез келген төтенше жағдайға (денсаулық, жұмыссыздық) қарсы 3-6 айлық шығыныңызды жабатын қор болуы шарт. Егер қор мүлдем жоқ болса, біраз ақшаны жинақтап алған абзал
Ұлттық банк сауалнамасының деректері бойынша 2025 жылы қазақстандықтардың 65% -ында ешқандай жеке жинақ ақша болған жоқ. Үшеуінің екеуі дерлік жұмысынан айырылу, науқастану немесе басқа да форс-мажорлар кезінде қарызға бату қаупін төндіреді. Сарапшылардың айтуынша, бұл мәселенің екі жағы да халықтың қалтасын аяздай қарып өтеді. Егер тапқан-таянғанының басын жиып, несиені жабайын десе, табысы күн көрісінен артылмай қалады.
Қаржыгер Ілияс Исаевтың айтуынша, несиелерді инвестициялау немесе жедел жабу алдында қаржылық қауіпсіздік жастығын құру қажет. Әлемдік тәжірибе міндетті шығыстардың алты айға арналған резервін жинақтауды ұсынады. Кіріс деңгейі бойынша емес, тамақтану, тұрғын үй, көлік, несиелер бойынша төлемдер сияқты міндетті шығындар бойынша есептеу керек.
Қажетті соманы анықтау үшін қаржыгер екі ай бойы барлық шығындарды жазуға кеңес береді. Мысалы, айына 400 мың теңге жалақы мен 250 мың теңге міндетті шығындарда жастық шамамен 1,5 миллион теңгені құрауы тиіс. Егер кірістің 20% -ын, яғни шамамен 80 мың теңгені кейінге қалдырсақ, бұл соманы бір жарым жылда жинақтауға болады.
«Егер қосымша кірістер, мысалы, сыйлықақылар, қосымша жұмыстар немесе бонустар пайда болса, онда оларды да осы мерзімді қысқарту үшін резервке жіберген дұрыс», — деп толықтырды сарапшы.
Сарапшының айтуынша, қаржы жастығын акцияларда немесе басқа бағалы қағаздарда сақтауға болмайды. Шұғыл қажеттілік кезінде оларды кез келген нарықтық бағамен, көбінесе шығынмен сатуға тура келеді. Ақшаны үйде қолма-қол ұстау да оңтайлы шешім емес.
Олар инфляцияға байланысты құнсызданады және қауіпсіздік тұрғысынан қорғалмайды Базалық қажеттілікке ғана ақша жететіндер үшін сарапшы үнемдеуге емес, табысты арттыруға назар аударуға кеңес береді. Жастық толық қалыптасқан кезде сол табыстың 20% -ын алдымен қымбат несиелерді мерзімінен бұрын өтеуге, содан кейін инвестицияларға жұмсауға болады.
