Ресейдің ірі астық экспорттайтын терминалдарына жасалған шабуылдар немесе олардың жұмысының бұзылуы Ресейдің сыртқа астық шығару мүмкіндігін шектейді.
Бұл өз кезегінде экспорттала алмай қалған арзан астықтың Қазақстан нарығына және дәстүрлі Орталық Азия бағыттарына балама жолдармен немесе «сұр схемалармен» жаппай ағылуына әкеп соқтырып, жергілікті аграрийлердің табысын азайтып, ішкі нарықтағы астық бағасының төмендеуіне қысым жасайды.
Себептері мен салдары
- Экспорттың қиындауы: Ресейлік порттар мен терминалдардың істен шығуы немесе қауіпсіздік салдарынан жұмысын баяулатуы тасымал тізбегін өзгертеді.
- Қазақстан нарығына ығысу: Сыртқа сатылмай қалған артық өнім көршілес елдердің, оның ішінде Қазақстанның нарығына басып кіріп, жергілікті бағаға салмақ түсіреді.
- Агробизнеске әсері: Қазақстандық фермерлер өз өнімін бәсекеге қабілетті төмен бағамен сатуға мәжбүр болып, кірістен қағылады.
Егер Қара теңіз арқылы экспорттағы іркілістер жалғасатын болса, ресейлік жеткізушілерге басқа өткізу нарықтарын белсенді іздеуге тура келеді. Таяу бағыттардың бірі Қазақстан болып қала береді.
«Ресейлік ауыл шаруашылығы өнімдері ішкі нарыққа және Орталық Азия нарықтарына қысымды күшейтуі мүмкін. Жинақталған көлемді жылдам сату үшін жеткізушілер айтарлықтай жеңілдіктер ұсына алады», — деп есептейді Қазақстанның Астық одағы талдау комитетінің басшысы Евгений Карабанов.
Қазақстандық фермерлер үшін бұл бәсекелестіктің күшеюін және өз өнімдерінің сатып алу бағасының ықтимал төмендеуін білдіреді. Бұған дейін Астық одағы маусымда Қазақстан 1 млн тоннаға жуық ресейлік бидай импорттайды деп болжаған болатын.
Парадоксалды жағдай болып шығады: Ресей мен Украинадан экспортталатын проблемалар азық-түліктің әлемдік бағасын көтеруге, бірақ сонымен бірге Қазақстан ішіндегі ауыл шаруашылығы өнімдерінің құнын төмендетуге қабілетті.
Сатып алушылар үшін бұл теориялық тұрғыдан шикізаттың неғұрлым төмен бағасын білдіруі мүмкін, алайда жергілікті өндірушілер үшін — түсім мен рентабельділіктің қысқаруы. Әзірге бұл мүмкін сценарий ғана: оның салдары терминалдардың тоқтау ұзақтығына және Қара теңіздегі одан арғы жағдайға байланысты болады.
Айта кетейік, 2026 жылдың тамыз айының басында Қазақстанда бидай бағасы тоннасына 107 мың теңгеге дейін төмендеді.
