2026 жылдың бірінші жартысында Қазақстанның микроқаржы ұйымдары өткен жылмен салыстырғанда екі есе аз табыс тапты. Пайда 55,4%-ға құлдырап, түсім төрттен бір бөлікке қысқарды. Бірақ актив өсіп тұр.
Бұл дағдарыс па, әлде реттеушінің саналы саясаты ма?Сандар не дейді?
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНДРА) есебі бойынша, 1 шілдеде Қазақстанда 214 МҚҰ жұмыс істеді. Олардың жиынтық активтері жыл басынан бері 4,1%-ға өсіп, 1 трлн 744,3 млрд теңгеге жетті. Өсудің негізі – клиенттерге берген қарыздар, олар жарты жылда 3,8%-ға өскен.
Бірақ кіріс құлдырады
• Таза пайда: 49,6 млрд теңгеден (2025 ж. 1 жартыжылдық) → 22,1 млрд теңгеге (-55,4%)
• Түсім: 297,6 млрд теңгеге дейін (-27,7%)
Нашар қарыздар көбейді ме?
Мерзімі кешіктірілген шағын несиелердің үлесі 20,4%-дан 21,1%-ға өсіп, 368 млрд теңге болды. Оның ішінде 90 күннен аса кешіккен NPL – 81,8 млрд теңге.Қызығы, NPL өсімі 30 күнге дейінгі қысқа кешігулер есебінен болып отыр – жарты жылда олар 57,1%-ға өскен. Ал ең проблемалы, 90 күннен асқан қарыздар керісінше 6%-ға азайған. Яғни, халық кешіктіреді, бірақ әзірге қайтармай қойған жоқ.
Неліктен МҚҰ кедейленді?
ҚНДРА мұны дағдарыс емес, құрылымдық өзгеріс деп түсіндіреді. Екі фактор:
• Екі ірі МҚҰ банкке айналды. Нарықтың ең табысты ойыншылары екінші деңгейлі банк лицензиясын алды. Олармен бірге жоғары маржа да кетті. Статистикада қалған МҚҰ-ның орташа пайдасы автоматты түрде құлдырап көрінеді.
• . Сақтандыру комиссиясына шектеу. Реттеуші МҚҰ-ның қосымша табыс көзі болған сақтандыру комиссияларын 10%-ға дейін шектеді. Бұрын шағын несиеге қосылып сатылатын сақтандырудан МҚҰ 20-30% комиссия алатын. Енді бұл кран жабылды. Түсімнің 27,7%-ға құлдырауының басты себебі – осы.Бұл – реттеушінің саналы саясаты. 2025-2026 жылдары АРРФР банктер мен МҚҰ-ға 465 млн теңге айыппұл салды, қарыз жүктемесі коэффициентін қатайтты, онлайн-несиелерге лимит қойды.
Түйін: Дағдарыс емес, тазару
• МҚҰ нарығы кедейленіп жатқан жоқ, нарық тазарып жатыр. Жоғары пайыз + жасырын комиссия моделінен, банкке айналу немесе ашық жұмыс істеу моделіне көшу жүріп жатыр. Пайданың құлдырауы – осы ауыр, бірақ сау транзиттің бағасы.Егер NPL 30 күннен асып, 90 күнге көшсе – онда нағыз дағдарыс басталады. Әзірге ол байқалмайды.
