Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова қайтыс болғаннан кейінгі донорлыққа келісім берді. Бас дәрігердің бұл қадамы – сенімге шақыру. Бірақ eGov-та 184 мың адам ғана ерік білдірген, ал 4867 адам кезекте тұр.
Неге?
Бүгін Қазақстанда 4311 адам бүйрек, 314 адам бауыр, 212 адам жүрек, 30 адам өкпе күтіп отыр. Бір донор 7 адамның өмірін құтқара алады. Министрдің сөзімен айтқанда:»Қайтыс болғаннан кейінгі донорлықты дамыту – бұл денсаулық сақтау жүйесінің міндеті ғана емес. Бұл сенім, ашық диалог және саналы шешім»
Неге сенбейді
Әлемдік эталон – ИспанияТрансплантацияда әлем көшбасшысы – Испания. 1989 жылы олар «испан моделін» енгізді: келісім презумпциясы, ауруханаларда арнайы үйлестіруші-дәрігерлер, толық коммерциялық емес жүйе.Нәтиже: Испанияда 1 млн адамға 48,9 қайтыс болған донордан келеді. Еуроодақ бойынша орташа – 24 донор. Қазақстанда – 0,15-тен 0,9-ға дейін ғана.Испан моделінің кілті – қатаң заң. Заң бойынша әр қайтыс болған адам, егер тірі кезінде бас тартпаса, әлеуетті донор. Бірақ практикада дәрігерлер ешқашан отбасының еркіне қарсы ағза алмайды, отбасымен сағаттап сөйлеседі. Ал ағза саудасы, жарнамасы үшін – 12 жылға дейін түрме. Осы ашықтық сенім әкелді.Қазақстанда не кедергі?2012 жылдан бері елімізде 3270 трансплантация жасалды, оның тек 544-і – қайтыс болғаннан кейінгі донордан. Жылына орташа 38 ота. Испанияда жылына 6000 ота жасалады.
Сарапшылардың қорқынышы
• «Мені құтқармай, ағзамды алып қоя ма?» – ең көп тараған қорқыныш. Егер донор базасында болсам, дәрігерлер өмірім үшін соңына дейін күреспейді деген сенім.
• Осыған дейін Трансплантацияны үйлестіру орталығының директоры Айдар Ситқазинов аурухана дәрігерлері пациенттің келісімін «ми өлімі» диагнозы қойылғанша білмейтінін айтқан.
• Деректер базасына сенімсіздік. «Базам бұзылып, ағзаларым «витринаға» шыға ма?» деген Голливудтық сценарий. Қазақстанда дербес деректердің бірнеше рет таралып кетуі осы қорқынышты күшейтіп отыр.
• Жүйеге жалпы сенімсіздік. Бұл – ең үлкені.STADA Health Report зерттеуіне сәйкес, Қазақстанда ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне қанағаттану деңгейі – 36%. Ең төмен көрсеткіштердің бірі. Тек 8% ғана қатты ауырғанда жүйеге толық сенеді, 21% мүлде сенбейді. Салыстыру үшін Өзбекстанда қанағаттану – 67%.Бұл сенімсіздік МӘМС-тен басталады. Осы жазда Қаржы мониторингі агенттігі МӘМС-те 3,5 млрд теңгеден астам шығын анықтады: 140 мың адам жалған тіркелген, 996 қайтыс болған пациентке 3640 қызмет көрсетілген, 769 мың ер адам жатыр мойны обырына скринингтен өткен. Қазақстанда министрдің жеке мысалы – дұрыс қадам, бірақ жеткіліксіз. Адамдар eGov батырмасын баспас бұрын, МӘМС-тегі 1442 пациент пен 769 мың ер адамның скринингі сияқты сұрақтарға жауап алғысы келеді. Сенімсіз донор болмайды.
