Қазір банктер борыштық жүктеме коэффициентіне (КДН) бағдарлануда. Барлық кредиттер бойынша ай сайынғы төлемдер кірістің 50% -ынан аспауы тиіс.
Жаңа көрсеткіш, кіріске қатысты борыш коэффициенті (КЖК) басқаша жұмыс істейді. Ол төлемнің мөлшерін емес, берешектің жалпы сомасын шектейді. Мысалы, жалақысы айына 400 мың теңгеден сәл ғана асатын қазақстандық жылына шамамен 5 млн теңге табады. Оның ең жоғарғы қарызы 40 млн теңгені құрайды. Тұтынушылық несиелер үшін бұл жеткілікті, ал ипотека үшін лимит проблемаға айналуы мүмкін, әсіресе тұрғын үйдің қазіргі бағасында.
Қазақстандық сарапшы Мақсат Халықтың айтуынша, халыққа берілген 25 трлн теңгенің 17 трлн-ға жуығы (үштен екісінен астамы) тұтынушылық қарыздарға тиесілі. Тұтынушылық кредит берудің өсуі кірістердің өсуінен едәуір асып түседі. Жаңа норматив бұл үрдісті бәсеңдетуі тиіс.
М. Халық айтап өткендей, Ұлттық банк әзірге лимитті несие түрлері бойынша бөлуді жоспарлап отырған жоқ. Ипотека, автокредит және тұтынушылық заем бір төбеге түседі. Сарапшының пікірінше, ипотекаға жеке, неғұрлым жоғары шекті белгілеу керек. Ол ондаған жылға ресімделеді және жылжымайтын мүлік кепілімен қамтамасыз етіледі. Жаңа ережелер бірнеше қарызы бар адамдарға және кірістің бір бөлігін бейресми түрде алатындарға бәрінен де ауыр әсер етеді. Лимитті есептеу үшін тек расталған кіріс пайдаланылады.
«Ең бастысы — кемінде алты айлық бюджет көлемінде қаржылық қауіпсіздік жастығын қалыптастыру. Мұндай резерв жұмыстан айрылуға немесе ауруға шалдығуға мүмкіндік береді. Қарыз қаражатына қолжетімділік біртіндеп шектелуде», — деп кеңес береді қаржыгер.
Бұған дейін біз кепілсіз несиелер қазақстандықтарға тиімді мөлшерлеме бойынша жылдық 28-46% құрап отырғанын жазғанбыз. Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 18% болғанда несиелер құнының құрылымдық төмендеуі мүмкін емес. Бөлшек портфельдің үштен екі бөлігі тұтынушылық қарыздарға тиесілі, ал банктердің «нөлдік» бөліп-бөліп төлеуі нақты құнды сатушыға аударып, жасырып қояды.
